Dastlabki shikoyatlar 8-oktabr kuni ertalab paydo boʻldi. Detector404 xizmati ma’lumotlariga koʻra, foydalanuvchilar oʻz akkauntlariga kira olmagan, buyurtma bera olmagan yoki buyurtmalarini qabul qilib ololmagan, shuningdek, mahsulotlar katalogini ocha olmagan. Omborlar va buyurtmalarni topshirish punktlari mahsulotlarni qabul qilish hamda qaytarilgan tovarlarni rasmiylashtirishni vaqtincha toʻxtatgan. Uzum Bank vakillarining soʻzlariga koʻra, bank odatdagi tartibda ishlagan.
9-oktabr kuni Uzum Market matbuot xizmati xizmatlar faoliyati bosqichma-bosqich tiklanayotgani haqida xabar berdi. Omborda buyurtmalar yigʻilmoqda, tez orada esa 7, 8 va 9-oktabr kunlarida rasmiylashtirilgan yuk xatlari asosida tovarlarni qabul qilish boshlanadi. Buyurtmalarni topshirish punktlari butun mamlakat boʻylab ishlamoqda: buyurtmani SMS xabardagi raqamni yoki kimning nomiga rasmiylashtirilganini aytib, olib ketish mumkin. Buyurtmalarni saqlash muddati uzaytirildi.
Sabab haqida nimalar ma’lum
8-oktabr kuni Uzum nosozlik «tizimlarni rejali yangilash vaqtida» yuz berganini ma’lum qilgan edi. Spot aniqlik kiritishicha, tungi texnik ishlar savdo faolligi yuqori boʻladigan mavsum va 11.11 chegirmalari oldidan rejalashtirilgan. Kompaniyaning bildirishicha, nosozlik «yuqori mavsum oldidan yangi infratuzilmani sinovdan oʻtkazish vaqtida» yuz bergan. Aynan qaysi tizimlar ishlamay qolgani oshkor etilmagan.
Nosozlik 8-oktabrga oʻtar kechasi Rossiyaning Ryazan viloyatidagi Sasovo shahrida joylashgan Yandex ma’lumotlar markaziga uchuvchisiz uchish apparatlari tomonidan uyushtirilgan hujum bilan bir vaqtga toʻgʻri keldi. Yongʻindan soʻng markaz faoliyati toʻxtadi, Yandex xizmatlarining bir qismi, jumladan, Yandex Cloud ham ishlamay qoldi. IT mutaxassislari va oʻquvchilar izohlarda Uzum Market infratuzilmasining bir qismi Yandex Cloud’da joylashgani haqida yozmoqda. Kompaniya bu ikki hodisa oʻrtasidagi aloqani tasdiqlamagan.
Buyurtmalar va pullar bilan nima boʻladi
Buyurtmalarni topshirish punktlaridan olib ketish mumkin. Ularni saqlash muddati uzaytirilgan.
Xaridorlarga: nosozlik tufayli buyurtmasini ololmaganlarga kompaniya keyingi xaridlar uchun promokodlar berishni va’da qilmoqda. Ularning qiymati va amal qilish muddati koʻrsatilmagan.
Sotuvchilar uchun oktabr oyi oxirigacha logistika va saqlash xizmatlari bepul boʻladi. Franchayzing asosida ishlaydigan buyurtmalarni topshirish punktlari egalariga esa kompaniya yoʻqotilgan daromadni qoplashni va’da qilmoqda.
Toʻlovlar, pulni qaytarish va buyurtmalarning avtomatik bekor qilinishi boʻyicha Uzum Marketning rasmiy izohini topa olmadik. Agar buyurtma uchun pul yechib olingan, ammo mahsulot yetkazib berilmagan boʻlsa, hozircha bu holatda qanday yoʻl tutilishi haqida ommaga e’lon qilingan aniq javob yoʻq.
Ma’lumotlar bilan nima boʻladi
Kompaniyaning bildirishicha, foydalanuvchilar va hamkorlarning ma’lumotlari himoyalangan hamda kiberxavfsizlik va Oʻzbekiston qonunchiligi talablariga muvofiq saqlanadi va qayta ishlanadi. Kompaniya vakillarining soʻzlariga koʻra, ma’lumotlarning bir qismi ekotizimning oʻz infratuzilmasida, qolgan qismi esa Oʻzbekistondagi bulutli serverlarda saqlanadi. Kompaniya tizimga ruxsatsiz kirish yoki ma’lumotlar sizib chiqishi haqida xabar bermagan. Topilgan manbalarda esa kompaniya bayonotlari mustaqil ravishda tekshirilgani haqida ma’lumot yoʻq.
Bu xaridor uchun nimani anglatadi
Hozircha buyurtmalarni topshirish punktlari ishlamoqda. Shu sababli buyurtmangizni olib ketishni kechiktirmang, buyurtma raqami, SMS xabarlar va skrinshotlarni saqlab qoʻying. Agar buyurtmangizni olmagan boʻlsangiz-u, pul hisobingizdan yechib olingan boʻlsa, qoʻllab-quvvatlash xizmatiga yozma murojaat qilib, javobini kutishingiz mumkin. Oʻzbekistonda iste’molchilar huquqlari, jumladan, sotuvchining aybi bilan yuzaga kelgan holatlarda pulni qaytarib olish va ma’naviy zararni qoplash huquqi 1996-yil 17-maydagi «Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonun bilan tartibga solinadi. Onlayn xaridlar uchun pulni qaytarish shartlari esa shartnoma shartlariga ham bogʻliq. Nizo hal etilmasa, Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasiga murojaat qilish mumkin. Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish bilan bogʻliq da’volar boʻyicha da’vogarlar davlat boji toʻlashdan ozod etiladi.
Kontekst
Uzum Market faoliyatida avval ham uzilishlar kuzatilgan. Shunga oʻxshash holat 2025-yil 30-martda yuz bergan: marketpleysning sayti va ilovasi ishlamay qolgan, kompaniya nosozlikni tasdiqlab, buyurtmalarni saqlash muddatini bir kunga uzaytirgan. Oʻshanda muammo, xabarlarga koʻra, bir necha soat davom etgan. Hozirgi nosozlik koʻlami jihatidan ancha kengroq: u sotuvchilarning shaxsiy kabinetlari, omborlar va buyurtmalarni topshirish punktlari faoliyatiga ta’sir koʻrsatdi. Xaridorlar esa buyurtma bera olmadi va mahsulotlarini olib keta olmadi.
Oʻsha kuni, 2025-yil 30-martda, Yandex Cloud’ning ru-central1-b zonasida elektr ta’minoti bilan bogʻliq avariya yuz bergan. Aynan shu zona 8-oktabr kungi hodisa munosabati bilan ham tilga olingan. Uzum ushbu zonadan yoki Yandex Cloud xizmatlaridan foydalanishini ma’lum qilmagan. Shu sababli ikki hodisa oʻrtasida sabab-oqibat bogʻliqligi borligini ayta olmaymiz: bu shunchaki tasodifiy moslik boʻlishi ham mumkin.
Pressa.uz ma’lumotlariga koʻra, 8-oktabr kuni Oʻzbekistondagi foydalanuvchilar Yandex Go infratuzilmasidan foydalanadigan «Yandex Yetkazib berish» xizmati faoliyati yuzasidan ham koʻplab shikoyatlar bildirgan. Nashr buni Yandex ma’lumotlar markazidagi hodisa bilan bogʻlamoqda, biroq kompaniyalar bu aloqani tasdiqlamagan.
Spot ayrim foydalanuvchilar Uzum Bank ilovasidagi muammolar haqida ham xabar berganini yozgan edi. Bank vakillari esa buni rad etdi: ularning soʻzlariga koʻra, barcha xizmatlar odatdagi tartibda ishlagan va marketpleysdagi nosozlik bank faoliyatiga ta’sir qilmagan.
Avval ham toʻlov xizmatlari faoliyatida uzilishlar boʻlgan. Bunday nosozliklar ba’zan alohida kompaniya emas, balki karta toʻlovlarini qayta ishlash tizimlari bilan bogʻliq boʻladi:
2018-yil sentabrida Uzcard tizimidagi nosozlik Gazeta.uz ma’lumotlariga koʻra, 19 soatdan ortiq davom etgan. Payme va Click xizmatlari ham ishlamagan.
2022-yil 2-dekabrda Payme, Click va Apelsin xizmatlari faoliyatida uzilishlar kuzatilgan.
2023-yil avgustida Oson va Payme orqali pul oʻtkazish imkonsiz boʻlib qolgan: xizmatlarning Uzcard va Humo tizimlari bilan aloqasi uzilgan.
2024-yil yanvarida Uzcard tizimida texnik ishlar tufayli uzilishlar kuzatilgan.
2025-yil 28-avgustda Uzcard kartalari, terminallari va bankomatlari taxminan bir soat ishlamagan. Bunga oldindan e’lon qilinmagan rejadan tashqari profilaktika ishlari sabab boʻlgani aytilgan.
Mamlakatdagi yirik onlayn xizmatlar bir nechta muhim texnik tizimga, jumladan, toʻlov tizimlari va bulutli platformalarga bogʻliq. Ulardan biri ishlamay qolsa, xaridorlar ham, sotuvchilar ham bir vaqtning oʻzida zarar koʻrishi mumkin. Shu sababli masala faqat Uzum Market oʻz sayti faoliyatini qanchalik tez tiklashida emas, balki bunday platformalarda zaxira tizimlari qay darajada yoʻlga qoʻyilganida ham.
Yana oʻqing