Oliy Majlis Qonunchilik palatasi 2026-yil 25-avgustda «Ichki ishlar organlari profilaktika inspektorining maqomi toʻgʻrisida»gi qonun loyihasini birinchi oʻqishda ma’qulladi.
Hujjatda inspektorning vazifalari, huquqlari, majburiyatlari va javobgarligini bayon etadi. U huquqbuzarliklar profilaktikasi shakllarini mustaqil belgilashi, majburiy koʻrsatmalar berishi, taqdimnomalar kiritishi va ularning bajarilishini talab qilishi mumkin boʻladi. Fuqarolarning murojaatlarini qabul qilish va ularga tezkor munosabat bildirish, huquqbuzarlik joyiga chiqib tekshiruv oʻtkazish, birinchi yordam koʻrsatish esa uning majburiyatlaridir.
Asosiy yangiliklardan biri — jamoatchilik oldidagi hisobdorlik. Inspektor oʻziga biriktirilgan hududdagi faoliyati yuzasidan har chorakda aholi va jamoatchilik oldida hisobot beradi, deb xabar qiladi Gazeta.uz’ning oʻzbek tahririyati. Shu bilan birga, aholi tomonidan unga nisbatan “ishonchsizlik tashabbusi”ni ilgari surish mexanizmi joriy etiladi.
Loyihada inspektorning oʻzi uchun ham kafolatlar nazarda tutilgan. Loyiha uning kasbiy faoliyatiga asossiz aralashish va xizmat vazifalariga aloqasi boʻlmagan ishlarga jalb etilishiga yoʻl qoʻymaydi. Sha’ni va qadr-qimmatini davlat tomonidan himoya qilish, munosib ish haqi hamda xizmat sharoitlarini yaxshilash alohida sanab oʻtilgan.
Profilaktika inspektori ishida aynan nima oʻzgaradi
Hozir inspektor, asosan, tuman ichki ishlar organlari va yuqori turuvchi rahbariyatga oʻz faoliyati yuzasidan hisobot beradi. Loyiha esa uning aholi oldida ham muntazam hisobot berishini nazarda tutmoqda: har chorakda inspektor mahalla aholisiga oʻz faoliyati natijalari haqida ma’lumot beradi.
Ayni paytda u koʻproq mustaqillikka ega boʻladi. Profilaktika shakllarini oʻzi tanlaydi, koʻrsatmalarni oʻzi beradi, ayrim huquqbuzarliklar boʻyicha esa oraliq idoralarsiz ma’muriy jazoni oʻzi qoʻllashi mumkin boʻladi. Ya’ni bir odamning vakolatlari kengayadi va unda jamoatchilik oldidagi hisobdorlik paydo boʻladi.
Kontekst
Islohot oldinroq boshlangan. 2026-yil 8-aprelda Prezident huzuridagi yigʻilishda jamoat xavfsizligi tizimi muhokama qilinib, uning koʻlami keltirilgan: IIVning tegishli departamentida vazirlik shaxsiy tarkibining qariyb 30 foizi ishlaydi, 10 mingdan ortiq inspektor deyarli 9 ming mahallaga biriktirilgan, bir yil davomida ular fuqarolarning 2,5 milliondan ortiq murojaatini koʻrib chiqqan, 470 mingdan ortiq holat boʻyicha materiallar sudga yuborilgan.
E’tiroz quyidagicha ifodalangan: inspektorlar ustidagi boshqaruv boʻgʻinlari kengayib ketgani sababli mahallalardagi profilaktikaga yetarlicha e’tibor berilmayapti. Rasmiy tildan oddiy tilga oʻgirganda — inspektor oʻz hududidan koʻra hisobot bilan koʻproq band.
2026-yil 29-iyunda qonun loyihasi Prezidentga taqdim etilgan. Oʻshanda inspektorlar qariyb 50 ta oʻziga xos boʻlmagan vazifadan ozod qilinishi, oltita kam ahamiyatli huquqbuzarlik boʻyicha mustaqil jazo qoʻllash huquqiga ega boʻlishi, onlayn yoʻriqnomalar va «Mening inspektorim» elektron tizimi joriy etilishi ham aytilgan.
Bu mahalla aholisi uchun nimani anglatadi?
Hozircha deyarli hech qanday aniq oʻzgarishni — asosiy kuzatuv ham shu. «Ishonchsizlik tashabbusi»ning butun qiymati tartib-taomilga bogʻliq, tartib esa yoʻq. Uni nechta odam qoʻllab-quvvatlashi kerak? Kim koʻrib chiqadi — fuqarolar yigʻinimi, tuman ichki ishlar boʻlimimi yoki yuqori rahbariyatmi? Inspektorga nisbatan nima boʻladi: xizmat tekshiruvi, boshqa joyga oʻtkazish, ishdan boʻshatish yoki suhbatmi? U qaror ustidan shikoyat qila oladimi? Tashabbusni imzolagan shaxs bosimdan himoyalanganmi?
Norma nimaga aylanishi javoblarga bogʻliq. Agar ikkinchi oʻqishda tartib batafsil yozilib, ishlay boshlasa, aholida ichki ishlar organlarining muayyan xodimiga ta’sir koʻrsatishning kam sonli rasmiy usullaridan biri paydo boʻladi. Agar bu idoraviy yoʻriqnomaga qoldirilsa, tashabbus qonundagi bir satrligicha qolishi mumkin — inspektorning vakolatlari esa har qanday holatda kengayadi.
Buni koʻrsatadigan belgi — ikkinchi oʻqishga tayyorlanadigan matnda tashabbusni kiritish va koʻrib chiqish tartibi, zarur qoʻllab-quvvatlash chegarasi, muddatlar va mas’ul organ belgilanishi yoki belgilanmasligi.