Hayvonlar mamlakat mintaqalaridagi mahallalar oilalari oʻrtasida taqsimlanishi koʻzda tutilmoqda. Shu bilan birga hozircha aynan taklif haqida gap ketmoqda, tayyor dastur haqida emas: ochiq manbalarda imzolangan shartnoma, birinchi yetkazib berish muddatlari, moliyalashtirish manbai yoki oilalarni tanlash mezonlari e’lon qilinmagan.
Oʻzbekiston uchun bunday tashabbus chorvachilikni rivojlantirish boʻyicha kengroq rejalarga mos keladi. 6-avgust kuni Prezidentga 2026–2028-yillarga moʻljallangan choralar taqdim etildi, ular Xitoy va Yevropa davlatlaridan 100 ming bosh zotli yirik shoxli chorva importini hamda tomorqa xoʻjaliklari va 191 tumandagi 2 407 ta ixtisoslashgan chorvachilik mahallasini qoʻllab-quvvatlashni nazarda tutadi. Bu mahallalarda qariyb 3,9 mln kishi yashaydi. Hokimiyat xoʻjaliklarni arzon zotli chorva bilan ta’minlash, em-xashak bazasi va veterinariya xizmatlarini yaxshilash, sun’iy urugʻlantirishni oʻtkazish va subsidiyalar berishni taklif qilmoqda.
Hozir mamlakatning goʻshtga yillik ehtiyoji taxminan 2,15 mln tonnani tashkil etadi, ishlab chiqarish esa taxminan 1,6 mln tonna darajasida. Yangi choralar majmui hisobidan hokimiyat goʻsht ishlab chiqarishni yana 190 ming tonnaga oshirishni rejalashtirmoqda.
Shu bilan birga Oʻzbekistonda zotli chorvani import qilish va koʻpaytirish allaqachon soliq qoʻllab-quvvatlash choralari bilan birga olib borilmoqda. 2028-yil 1-yanvargacha zotli korxonalar uchun asosiy faoliyat turi boʻyicha foyda, mol-mulk, yer va suv resurslaridan foydalanish soliqlari stavkalarini 50% ga kamaytirish nazarda tutilgan. Bu 2025-yil 30-yanvardagi Prezidentning PQ-34-sonli qarorida mustahkamlangan. Hujjat shuningdek, chorvachilik va parrandachilik xoʻjaliklari uchun QQS boʻyicha alohida shartlarni nazarda tutadi, ammo ularni zotli chorvani importga bevosita imtiyozlar bilan aralashtirmaslik kerak.
Zotli yirik shoxli chorvani chorvachilik xoʻjaliklarining oʻz ehtiyoji uchun olib kirishda QQS boʻyicha alohida qoidalar ham amal qiladi. Tegishli mexanizm Prezidentning 2023-yil 24-avgustdagi PQ-285-sonli qarori bilan nazarda tutilgan.
Zotli chorva importi qanday rivojlanayotganining amaliy misoli ham bor. 4-avgust kuni Andijonga birinchi marta nemis simmental va golshtin zotli 160 bosh zotli chorva bilan Boeing 747-400F yuk samolyoti keldi. Hayvonlar Belgiyadan kelgan, ularni qabul qilish va veterinariya nazorati bevosita aeroportda oʻtkazildi.
Golshtin zoti eng mahsuldor sut zotlaridan biri hisoblanadi. Canadian Dairy Information Centre ma’lumotlariga koʻra, golshtinlar mahsuldorlik koʻrsatkichlari Lactanet va International Committee for Animal Recording ma’lumotlari asosida kuzatiladi va mamlakat hamda saqlash sharoitlariga qarab farq qiladi. AQShda oʻrtacha golshtin sigʻir bitta 305 kunlik laktatsiyada taxminan 23 ming funt sut beradi, ya’ni taxminan 10,4 ming kg, Holstein Association USA ma’lumotlariga koʻra.
Shu bilan birga zotli chorvaning oʻzi yuqori mahsuldorlikni kafolatlamaydi. Golshtin zoti haqiqatan ham eng unumdor sut zotlaridan biri hisoblanadi, ammo natija ozuqlantirish, saqlash sharoitlari, veterinariya xizmati va aniq podaning genetikasiga bogʻliq. Shuning uchun bunday sigʻirni oladigan oila uchun savol xoʻjalik zarur sharoitlarni ta’minlay oladimi-yoʻqmi boʻladi.
Va mana shu yerda hikoyaning eng muhim qismi boshlanadi. Aynan kim 7 ming sigʻirni oladi? Ularni bepul topshiradilarmi, imtiyozli shartlarda sotadilarmi yoki kredit va lizing orqali rasmiylashtiradilarmi? Oilalarni kim tanlaydi va hayvonlarni saqlashni kim nazorat qiladi? Chorva bilan birga em-xashak, veterinariya xizmatlari va boshqa qoʻllab-quvvatlash choralariga kirish ham taqdim etiladimi? Hozircha bu savollarga javoblar yoʻq. Shuning uchun 7 ming bosh hozir yetkazib berishning kafolatlangan hajmi emas, balki hali aniq amalga oshirish mexanizmini olishi kerak boʻlgan taklifdir. Bu mexanizmga koʻp jihatdan tashabbus mintaqalardagi oilalar uchun real daromad manbaiga aylanishi yoki muzokaralar darajasidagi kelishuv boʻlib qolishi bogʻliq boʻladi.