«Korxona — OTM — maqsadli kadr» tizimi kelgusi yildan 75 ta oliy oʻquv yurtida, 2028-yildan — barchasida ishga tushadi. Ishga joylashgan talaba ish haqining yarmini davlat qoplaydi. Korxonada talabaga biriktirilgan ustozga oliy oʻquv yurti oʻqituvchi oyligiga teng summani qoʻshimcha toʻlaydi. Agar korxona oliy oʻquv yurtidan yoki talabaning yashash joyidan uzoqda joylashgan boʻlsa, unga ijara xarajatlari qoplanadi. Oʻqish va ishda yaxshi natijalar koʻrsatgan talabalar ikkinchi kursdan davlat grantiga oʻtadi.
Oliy oʻquv yurtlarida dual ta’lim boʻlimlari ochiladi, oʻquv ishlari boʻyicha prorektorlar bu yoʻnalish bilan asosiy ish sifatida shugʻullanadi. Eng yaxshi uchta oliy oʻquv yurti va uchta hamkor korxona har biri 1 dan 3 mlrd soʻmgacha mukofot oladi; mukofotning yarmini oliy oʻquv yurti ishda ishtirok etgan pedagoglarga yoʻnaltiradi.
Kontekst
Kasb-hunar ta’limida bunday model allaqachon ishlamoqda: texnikumlar 25 ming korxona bilan hamkorlik qiladi, 100 mingdan ortiq oʻquvchi oʻqish bilan bir vaqtda daromad oladi, dual ta’limda stipendiya 1,3 mln soʻmgacha yetadi. Mamlakat oliy oʻquv yurtlarida 1,6 mln talaba oʻqiydi. Prezident pedagoglar bilan uchrashuvda mutaxassislar tayyorlash sifati va oliy oʻquv yurtlari darsliklarining mazmunini zamonaviy talablarga javob bermaydi deb tanqid qildi.
Bu amalda nimani anglatadi
Islohot aniq va oʻlchanadigan muammoga javob beradi: 2024/2025 oʻquv yili bitiruvchilari (170 ta oliy oʻquv yurtining 249 432 nafari) tadqiqotiga koʻra, taxminan har oltinchi bitiruvchi ish topa olmaydi, qidiruv oʻrtacha uch oy davom etadi, deb yozadi Podrobno.uz. Bundan ham yomoni, ishga joylashish ham barqarorlikni kafolatlamaydi — bitiruvchilarning atigi 42,9% yarim yil davomida bandligini saqlab qolgan. Ya’ni tizim ta’lim sifati haqidagi mavhum mulohazalar uchun emas, balki oliy oʻquv yurtlari ommaviy ravishda mehnat bozori yo qabul qilmaydigan, yo tez «yuvib ketadigan» mutaxassislarni tayyorlagani uchun qayta quriladi.
Dual model ta’lim va ishga joylashish oʻrtasidagi uzilishni bartaraf etadi. Korxona «koʻchadan» bitiruvchini emas, oʻz vazifalariga oʻqitilgan xodimni oladi, talaba esa — diplomgacha kafolatlangan ish va daromadni. Testlar oʻrniga suhbat boʻyicha tanlov ham texnik tafsilot emas: kadrlar muayyan ish beruvchi buyurtmasi boʻyicha tayyorlanar ekan, u uchun test ballari emas, nomzodning aynan shu ishga mos kelishi muhim.
Koʻlam mukofotlar raqamlarida ham koʻrinadi: eng yaxshi oliy oʻquv yurtlari va korxonalar uchun 1–3 mlrd soʻm — bu kichik fakultetning yillik ish haqi fondiga teng summalar, mukofotning yarmi toʻgʻridan-toʻgʻri oʻqituvchilarga ketadi, ya’ni oliy oʻquv yurtlarida dasturni rasmiy bajarish emas, aynan amaldagi pedagoglarni jalb etish uchun bevosita moliyaviy ragʻbat paydo boʻladi. Shu bilan birga tizimga oʻtish ikki yilga choʻzilgan (75 ta oliy oʻquv yurtidan barchasigacha) — demak, hozircha bu oliy oʻquv yurtlarining bir qismidagi tajriba, 2027-yil abituriyentlari uchun esa qaysi oliy oʻquv yurtiga topshirishi tamoyil jihatdan muhim.