Yangi tartib Prezidentning 2026-yil 15-apreldagi «Moliyaviy jarimalarni qoʻllash tartibini yanada liberallashtirish va sud nazoratining samaradorligini oshirish boʻyicha qoʻshimcha choralar toʻgʻrisida»gi PQ-138-sonli qarorida nazarda tutilgan. Bu boʻyicha takliflar Prezident Shavkat Mirziyoyevga 2026-yil 13-aprelda taqdim etilgan edi.
2026-yil 1-oktabrdan davlat organi moliyaviy jarima tayinlagan tadbirkorda ixtiyoriy toʻlashning ikki stsenariysidan birini tanlash imkoniyati paydo boʻladi. Birinchisi: qaror topshirilgan kundan boshlab bir oy ichida jarimaning 50% ini toʻlash — qolgan yarmi hisobdan chiqariladi. Ikkinchisi: oltita teng ulushda boʻlib toʻlash, u shu bir oy ichida summaning birinchi oltidan bir qismi kiritilsa, avtomatik yoqiladi. Agar jarima toʻgʻrisidagi qarorni keyinchalik sud bekor qilsa, pul 15 kun ichida — u tushgan manbaga (byudjet, byudjet tashkilotlarining byudjetdan tashqari jamgʻarmalari va boshqalar, hujjat matnida aniqlashtiriladi) qaytarilishi shart. Qaytarishni kechiktirgan har bir kun uchun Markaziy bank asosiy stavkasining 1/300 qismi hisoblanadi.
2027-yil 1-yanvardan har bir jarima toʻgʻrisidagi qaror qabul qilingan paytdan boshlab uch ish kuni ichida «Yagona davlat nazorati» tizimi elektron reyestriga kiritilishi kerak. Reyestrga kiritilmagan va elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanmagan qarorlar haqiqiy emas deb topiladi.
Kontekst
Biznes-ombudsman Abdumannop Buriyevning ma’lumotlariga koʻra, Oʻzbekistonda taxminan 3 ming korxona tekshiruv natijalariga koʻra ularga moliyaviy jarima qoʻllanganidan keyin faoliyatini toʻxtatib qoʻyishga majbur boʻlgan, deb xabar bergan edi Spot.uz 2026-yil 14-aprelda. Muammo jarimaning oʻzida emas, balki butun summa darhol va bosqichma-bosqich toʻlash huquqisiz talab qilinganida edi — yangi tartib tadbirkorga yakuniy summani kamaytirish yoki uni faoliyatni toʻxtatmasdan vaqt boʻyicha choʻzish imkonini beradi.
50% chegirma va yarim yillik boʻlib toʻlash mexanizmi, PQ-138da belgilangan, qonun darajasida ham rivojlandi: 2026-yil 8-avgustda Senat tadbirkorlik faoliyatini qoʻllab-quvvatlashning kengroq choralari paketi doirasida jarimalarni toʻlashning oʻsha ikki variantini oʻz ichiga olgan qonunni ma’qulladi — tadbirkorlarga qoʻyiladigan talablarning yagona reyestri va xususiylashtirish natijalarini qayta koʻrib chiqishdan himoya qilish bilan birga, deb yozgan edi Gazeta.uz. Bundan tashqari, 2026-yil 19-avgustda Qonunchilik palatasi jarimalarni qoʻllash va ular ustidan shikoyat qilishning yagona tartibi toʻgʻrisidagi alohida qonun loyihasini birinchi oʻqishda qabul qildi — u kompaniya vakili ishtirokida qoidabuzarlik dalolatnomasi tuzishni va shikoyat qilishni soddalashtirishni joriy etadi, deb xabar bergan edi Spot.uz. Bu allaqachon boshqa hujjat, hali yakuniy qabul qilinmagan va unda jarimani qaytarishni kechiktirish uchun foizlar boshqacha koʻrsatilgan — PQ-138dagi 1/300 oʻrniga MB stavkasining 1/365 qismi; farq normaning turli tahrirlari haqida gap ketayotgani bilan izohlanishi mumkin va uni qonun loyihasi ilgarilab borgani sari aniqlashtirish lozim.