F6 kompaniyasi ma’lumotlariga koʻra, zararli dastur Oʻzbekiston banklaridan tashqari Rossiyadagi 16 ta va Qozogʻistondagi 7 ta bank, 9 ta marketpleys hamda 8 ta mikromoliya tashkilotiga oid xabarlarni izlaydi. Dastur oddiy ilovalar — soxta VPN xizmatlari, oʻyinlarning oʻzgartirilgan versiyalari va Google Photo.apk kabi nomlar ostidagi suratlarni koʻrish ilovalari niqobida tarqatiladi. Ilova oʻrnatilib, unga tegishli ruxsatlar berilgach, troyan xabarlarni oʻqiydi va ma’lumotlarni uni boshqarayotgan shaxslarga yuboradi.
Kontekst
SMS xabarlarni qoʻlga kiritish xavfli, chunki ayrim toʻlovlarni tasdiqlash uchun bir martalik kodlar SMS orqali yuboriladi. Bunday kodlarni qoʻlga kiritgan jinoyatchilar mijoz nomidan bank operatsiyalarini tasdiqlashga urinishi mumkin. Firibgarlik operatsiyalaridan himoyalanish uchun mamlakatda oʻz nomiga kredit rasmiylashtirishga taqiq qoʻyish xizmati mavjud. Undan foydalanish uchun davlat xizmatlari portali orqali ariza berish mumkin. Moliya sektorida esa kiberhujumlar haqida ma’lumot almashish yoʻlga qoʻyilgan: Markaziy bankning MISP platformasiga 35 ta bank va 20 ta toʻlov tashkiloti ulangan. Shaxsga doir ma’lumotlar toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun javobgarlik Ma’muriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 46²-moddasida nazarda tutilgan. Zararli dastur bilan zararlanishning asosiy yoʻllaridan biri — rasmiy doʻkonlardan tashqaridagi manbalardan ilovalar oʻrnatishdir. Begona ilovaga SMS xabarlardan foydalanish ruxsatini berish uning bank operatsiyalarini tasdiqlash uchun yuboriladigan kodlarni oʻqishiga imkon yaratishi mumkin.
Oʻzingizni qanday himoya qilish kerak: raqamli gigiyenaning asosiy qoidalari
Quyida raqamli gigiyena va xavfsizlikning asosiy qoidalari keltirilgan. Ular nafaqat ushbu zararli dasturdan, balki shunga oʻxshash koʻplab dasturlardan himoyalanishga yordam beradi, biroq yuz foizlik kafolat bermaydi. Agar pulingiz yoki ma’lumotlaringiz xavf ostida deb hisoblasangiz, avvalo bankingizga murojaat qiling.
Zararli ilovalar qurboni boʻlmaslik uchun nima qilish kerak
Ilovalarni faqat Google Play va boshqa rasmiy doʻkonlardan oʻrnating. Oʻrnatishdan oldin dastur ishlab chiquvchisi kimligini, ilova necha marta yuklab olinganini va foydalanuvchilar sharhlarini tekshiring: soxta ilovalarda odatda sharhlar kam boʻladi yoki ular bir-biriga oʻxshash boʻladi.
Ilova soʻrayotgan ruxsatlarni tekshiring va ular nima uchun kerakligini oʻylab koʻring. VPN xizmati, surat muharriri yoki oʻyinning oʻzgartirilgan versiyasiga SMS xabarlar, bildirishnomalar va maxsus imkoniyatlardan (Accessibility) foydalanish ruxsati kerak emas.
Google Play Protect himoyasini yoqib qoʻying, tizim va ilovalarni muntazam yangilab turing hamda qurilmangizni vaqti-vaqti bilan antivirus dasturi yordamida tekshiring.
Barcha bank operatsiyalari haqida bildirishnomalarni yoqing. Agar bankingizda bunday imkoniyat mavjud boʻlsa, toʻlovlarni faqat SMS orqali kelgan kod bilan emas, balki bank ilovasida ham tasdiqlang.
Agar shubhali ilova allaqachon oʻrnatilgan boʻlsa, internet aloqasini uzing va ilovani oʻchirib tashlang. Keyin sozlamalarda qaysi ilovalarga SMS xabarlar va maxsus imkoniyatlardan foydalanish ruxsati berilganini tekshiring. Shundan soʻng boshqa, ishonchli qurilmadan muhim parollarni oʻzgartiring, soʻnggi operatsiyalarni tekshiring va bank kartangizda yoki bankning rasmiy veb-saytida koʻrsatilgan raqam orqali bankka qoʻngʻiroq qiling. Hisobingizga ruxsatsiz kirilganini koʻrsatuvchi belgilar aniqlansa, kartani darhol bloklagan ma’qul.
Oʻz nomingizga kredit rasmiylashtirishga taqiq qoʻyish imkoniyatini koʻrib chiqing: bu zararli dasturdan himoya qilmaydi, ammo firibgarlarning ma’lumotlaringizdan foydalanib, nomingizga kredit rasmiylashtirishi xavfini kamaytiradi.
Firibgarlarning pul va ma’lumotlarga kirishiga yoʻl qoʻymaslik uchun nimalar qilmaslik kerak
APK oʻrnatish fayllarini messenjerlar, chatlar, reklamalar, uchinchi tomon saytlari va xabarlardagi havolalar orqali yuklab olmang. Hatto ularni tanishingiz yuborgan boʻlsa ham, ehtiyot boʻling: uning akkauntiga begona shaxslar kirgan boʻlishi mumkin.
.apk kengaytmali «foto» va «hujjat» fayllarini ochmang. Google Photo.apk kabi nomlangan fayl surat emas, balki ilovani oʻrnatish faylidir.
Brauzer, messenjer va fayl menejeriga noma’lum manbalardan ilovalar oʻrnatish uchun ruxsat bermang.
Rasmiy doʻkonlardan tashqarida «bepul» VPN xizmatlari, buzib oʻzgartirilgan oʻyinlar va ularning modifikatsiyalarini qidirmang: F6 ma’lumotlariga koʻra, zararli dastur aynan shunday ilovalar niqobi ostida tarqatiladi.
Notanish ilovalarga SMS xabarlar, bildirishnomalar va maxsus imkoniyatlardan foydalanish ruxsatini bermang, hatto ular bunday ruxsatsiz «ishga tushmasa» ham.
Boshqa ilovalar ustida kutilmaganda paydo boʻlgan oynalarga PIN-kod, parol va SMS orqali kelgan kodlarni kiritmang. Bu kodlarni hech kimga, jumladan, oʻzini bank xodimi deb tanishtirgan shaxslarga ham aytmang.