Liniyani 2026-yil 15-oktyabr kuni Bokuda Qozogʻiston Prezidenti Qosim-Jomart Toʻqayev va Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev ishga tushirdi. Uni “Qozogʻistontelekom” va ozarbayjonlik AzerTelecom qurgan; Kapital.kz ma’lumotlariga koʻra, qurilish va kelgusi ekspluatatsiya uchun ularning CaspiLink B.V. qoʻshma korxonasi mas’ul, loyiha operatorlarning oʻz mablagʻlari hisobidan moliyalashtiriladi. Liniya Aqtau va Sumgaitni bogʻlaydi, AZERTAC xabariga koʻra, uning xalqaro oʻtkazuvchanlik qobiliyati 400 Tbit/s dan oshadi.
“Eng muhimi — bu yangi turdagi yoʻlak. Bu transport yoʻlagi emas, balki raqamlashtirish davriga mos keladigan yangilik. Bu hamkorlikning tamomila yangi formati, Oʻrta yoʻlakning oʻziga xos raqamli ifodasi”, — dedi Toʻqayev. Loyihaga koʻra, liniya Qozogʻiston, Markaziy Osiyoning boshqa davlatlari va Xitoyni Yevropa bilan bogʻlaydigan yoʻnalishning bir qismi boʻladi hamda Qora va Oʻrta yer dengizlaridagi suv osti tizimlariga ulanishi mumkin. Aliyev kabeldan Markaziy Osiyo, Janubiy Kavkaz va kengroq mintaqa davlatlari foydalanishini ta’kidladi.
Shu yerda Qozogʻiston va Ozarbayjon hukumatlari Transkaspiy xalqaro transport yoʻlagini — oʻsha Oʻrta yoʻlakni rivojlantirish boʻyicha hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim bilan almashdi.
Kontekst
Oʻzbekiston uchun asosiy masala — tashqi internet kanallari. Tashqi kanal — mamlakatning jahon magistrallariga ulanish liniyasi: foydalanuvchi Yevropa yoki AQShda joylashgan saytni ochganda, ma’lumotlar aynan shu yoʻldan oʻtadi. Gazeta.uz eslatishicha, Oʻzbekiston uzoq vaqt Qozogʻiston va Rossiya orqali oʻtadigan shimoliy kanalga bogʻliq boʻlgan va yoʻnalishlarni asta-sekin diversifikatsiya qilmoqda. 2025-yil iyun oyida Raqamli texnologiyalar vazirligi xalqaro liniyalarni zaxiralash uchun Xitoy yoʻnalishida yana bitta optik tolali liniya qurish rejasi haqida xabar bergan.
Oʻzbekiston yangi kabelning tomoni emas: rasmiy xabarlarda “Markaziy Osiyoning boshqa davlatlari” deyiladi, oʻzbek operatorlari nomlanmagan. 2025-yil oktyabr oyida DataVolt ijrochi direktori Rajit Nanda Oʻzbekiston Kaspiy orqali oʻtadigan suv osti liniyasiga ulanishni rejalashtirayotganini aytdi: hozir butun trafik Yevropa orqali oʻtadi va muqobil yoʻnalishlar kerak. Manbalarda bu rejalarning rasmiy tasdigʻi yoʻq, ulanish shartlari, muddatlari va narxi oshkor etilmagan. Shu sababli kabel Oʻzbekistondagi foydalanuvchilar uchun internet tezligi yoki narxini oʻzgartiradimi, hozircha aytib boʻlmaydi. DataVolt esa Toshkentdagi IT Park’da quvvati 12 MVt boʻlgan ma’lumotlar markazini qurmoqda; bunday loyihalar uchun ishonchli tashqi kanallar muhim.
Bu loyihani boshqasi bilan adashtirmaslik kerak: 2024-yil noyabr oyida Qozogʻiston, Ozarbayjon va Oʻzbekiston Bokuda Kaspiy tubi boʻylab “yashil” energiyani uzatish uchun kabel yotqizish boʻyicha kelishuv imzolagan. Oʻzbekiston unda ishtirok etadi, lekin bu energetika kabeli, axborot kabeli emas.