Rahbar Open Budget’da ovoz berishga majburlasa, qayerga shikoyat qilish mumkin?
Sizning ovozingiz — lavozim yo‘riqnomasidagi band emas, Open Budget’da ovoz berish esa xizmat topshirig‘i emas, shaxsiy tanlovdir. Rahbariyat muayyan loyihani qo‘llab-quvvatlashni, qarindoshlar orasida ovoz yig‘ishni yoki tasdiq yuborishni talab qilsa, bunday bosim yuzasidan Mehnat inspeksiyasiga shikoyat qilish mumkin.
O‘zbekistonda «Tashabbusli budjet»ning ikkinchi mavsumi davom etmoqda. Ovoz berish 22-avgustda boshlandi va 31-avgustgacha davom etadi — shunday jadval hukumat portalida e’lon qilingan.
Ovoz berish bilan birga tanish muammo ham qaytmoqda: ma’muriy resurs yordamida loyihani g‘olib qilishga urinishlar. Xodimlardan muayyan tashabbusni qo‘llab-quvvatlash, qarindoshlarini jalb etish, belgilangan miqdorda ovoz yig‘ish yoki natija haqida hisobot berish so‘ralishi mumkin.
Davlat mehnat inspeksiyasi ogohlantiradi: insonni muayyan loyihaga ovoz berishga yoki tanishlari orasida ovoz yig‘ishga majburlashsa, u 1176 qisqa raqamiga murojaat qilishi mumkin. Bunday talablar mehnat qonunchiligiga zid
Hozir bir BHM 412 ming so‘mni tashkil etadi. Demak, jarima miqdori 20,6 mln so‘mdan 41,2 mln so‘mgacha bo‘lishi mumkin.
Majburlash ta’lim tashkilotining pedagog xodimiga nisbatan qo‘llansa, jazo qat’iyroq — 100 BHMdan 150 BHMgacha yoki 41,2 mln so‘mdan 61,8 mln so‘mgacha.
Qo‘ng‘iroqdan keyin jarima o‘z-o‘zidan belgilanmaydi. Murojaat ko‘rib chiqilishi, huquqbuzarlik fakti esa vakolatli organ tomonidan aniqlanishi kerak.
Loyihani qo‘llab-quvvatlashga chaqirishning o‘zi hali huquqbuzarlik degani emas. Rahbar yoki hamkasb tashabbus haqida gapirib, unga ovoz berishni taklif qilishi mumkin.
Muammo xodimda amalda tanlov qolmaganda boshlanadi. Masalan, ovoz berish xizmat topshirig‘iga aylantirilsa, ma’lum miqdorda ovoz yig‘ish, qarindoshlarni jalb qilish, skrinshot yuborish talab etilsa yoki rad javobi uchun oqibatlar bilan tahdid qilinsa.
O‘zbekiston Mehnat kodeksi majburiy mehnatni insondan moddiy, jismoniy yoki ruhiy ta’sir ko‘rsatish tahdidi ostida talab etiladigan va u ixtiyoriy ravishda rozi bo‘lmagan ish yoki xizmat sifatida belgilaydi.
Bosim ish chati yoki messenjer orqali o‘tkazilsa, yozishmalar, ovozli xabarlar va tasdiq yuborish talablarini saqlab qo‘ygan ma’qul. Bu materiallar murojaatni ko‘rib chiqishda yordam berishi mumkin. Sana, rahbarning ismi va aniq tahdid yoki talablarni ham qayd etish foydali.
Xodimni majburiy mehnatga jalb qilgani uchun ish beruvchi ma’muriy javobgarlikka, jumladan, miqdori ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi qonunchilik bilan belgilangan jarimaga tortilishi mumkin. Oqibatlar tashabbusning o‘zi uchun ham yuzaga kelishi mumkin: ovozlari sun’iy ko‘paytirilgan loyiha ovoz berishdan chetlatilishi mumkin.
Kontekst
«Tashabbusli budjet» aholiga o‘z hududlari uchun loyihalar taklif etish va budjet mablag‘larining bir qismi qayerga yo‘naltirilishi bo‘yicha ovoz berish imkonini beradi. Bular yo‘llarni ta’mirlash, obodonlashtirish, ichimlik suvi bilan ta’minlash, maktablar, bog‘chalar va tibbiyot muassasalarini yangilash bo‘lishi mumkin.
2026-yilning ikkinchi mavsumida fuqarolar 23,5 mingdan ortiq tashabbus kiritdi. Saralashdan so‘ng loyihalar ovoz berishga qo‘yildi, g‘oliblar esa mahalliy budjetlardan moliyalashtiriladi.
Bu mavsumda qurilish va ta’mirlash loyihalarining eng yuqori qiymati qariyb 1,6 mlrd so‘mni, jihozlash loyihalariniki esa 824 mln so‘mni tashkil etadi. Shu sababli ovozlar uchun raqobat keskin bo‘lishi mumkin: g‘alaba yo‘l, maktab yoki boshqa obyekt uchun real mablag‘ degani.
Ammo ma’muriy resurs dasturning asosiy tamoyilini buzadi. Ovozlar rahbarlarning topshirig‘i bilan yig‘ilsa, natija aholi qaysi loyihalarni haqiqatan qo‘llab-quvvatlashini emas, qaysi tashkilotda qaram xodimlar ko‘proq ekanini ko‘rsatadi. Bunday holda Open Budget fuqarolar ishtiroki vositasidan rahbarlar musobaqasiga aylanishi mumkin.
Bu fuqarolar uchun nega muhim
Majburlash ustidan shikoyat nafaqat muayyan xodimni himoya qiladi. U butun tizimning mazmunini saqlashga yordam beradi: budjet mablag‘lari odamlar ixtiyoriy tanlagan loyihalarga ajratilishi kerak.
«Tashabbusli budjet»ning tamoyili oddiy — har bir inson qaysi tashabbusni qo‘llab-quvvatlashini mustaqil hal qiladi. Ovoz xizmat topshirig‘ining bir qismiga aylanishi bilan bu tamoyil ishlamay qoladi.