Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasining poytaxt boshqarmasi 17 oktyabr kuni Telegram-kanalida yilning toʻqqiz oyidagi profilaktika yakunlarini e’lon qildi. Qizamiqqa shubha qilingan 290 nafar bemor aniqlandi, ular bilan aloqada boʻlgan 10 039 kishi belgilandi — har bir bemorga oʻrtacha 35 ga yaqin aloqador toʻgʻri keladi. Xabarda shubhalarning qanchasi tasdiqlangani aniqlanmagan.
1 623 nafar aloqador shaxsda emlash haqida ma’lumot boʻlmagan — bu barcha aloqadorlarning taxminan 16 foizi. Ular rejali taqvim boʻyicha emas, epidemik koʻrsatma boʻyicha, ya’ni bemor bilan aloqada boʻlgani sababli emlangan. Boshqarma infografikasiga koʻra, poytaxtda toʻqqiz oy ichida qizamiqqa qarshi jami 78 259 kishi emlangan: 51 333 nafari olti oylikdan bir yoshgacha boʻlgan bolalar, 25 303 nafari ikki yoshdan oshganlar va yuqoridagi 1 623 nafar aloqador shaxs.
Kontekst
YUNISEF va JSSTning 2026-yil 11-fevraldagi ma’lumotlariga koʻra, qizamiqqa qarshi vaksinaning ikki dozasi 97 foizgacha umrbod himoyani ta’minlaydi, epidemiyalarning oldini olish uchun esa har bir jamoada ikki doza bilan qamrov 95 foizga yetishi kerak. JSSTning 53 davlatni birlashtirgan Yevropa mintaqasida 2025-yilda dastlabki ma’lumotlarga koʻra 33 998 ta qizamiq holati qayd etilgan — bir yil avval 127 412 ta boʻlgan, ya’ni taxminan 73 foizga kam. Ammo soʻnggi uch yilda mintaqada 200 mingdan ortiq odam qizamiq bilan kasallangan, qizamiq va qizilcha eliminatsiyasini tasdiqlash komissiyasi esa 2024-yil yakunlariga koʻra virusning endemik (doimiy) tarqalishi davom etayotgan yoki qayta boshlangan 19 ta davlatni hisoblagan — bir yil avval 12 ta edi. YUNISEF va JSST epidemiya xavfini jamoalarda rejali emlash qamrovi yetarli emasligi va kech choralar koʻrilishi bilan bogʻlaydi.
Qizamiqni qanday aniqlash va shubha tugʻilganda nima qilish kerak
JSST ma’lumotlariga koʻra, qizamiq belgilari odatda virus bilan aloqadan 7–14 kun oʻtgach paydo boʻladi. Dastlabki 4–7 kun davomida harorat koʻtariladi, tumov, yoʻtal, koʻzlarning qizarishi va yoshlanishi kuzatiladi, yonoqlarning ichki tomonida mayda oq dogʻlar paydo boʻladi. Toshma birinchi alomatlardan 3–5 kun oʻtgach chiqadi: avval yuzda va boʻyinning yuqori qismida, soʻng taxminan uch kun ichida tanaga, qoʻllarga, oyoqlarga va tovonlarga tushadi hamda 4–8 kun saqlanadi.
Odam toshma chiqishidan toʻrt kun oldin yuqumli boʻladi va toshmadan keyin yana toʻrt kun shunday qoladi. Virus havoda va sirtlarda ikki soatgacha faol qoladi, bitta bemor esa 18 kishigacha yuqtirishi mumkin.
Qizamiq besh yoshgacha boʻlgan bolalarda, 30 yoshdan oshgan kattalarda, homilador ayollarda va immuniteti zaif odamlarda eng ogʻir kechadi. Asoratlar orasida zotiljam, ensefalit (miya yalligʻlanishi), suvsizlanishga olib keluvchi ogʻir ich ketish, quloq infeksiyalari va koʻrishni yoʻqotish bor.
Qizamiqning maxsus davosi yoʻq: yordam alomatlarni yengillashtirish va asoratlarning oldini olishdan iborat. Yetarli miqdorda suyuqlik ichish kerak, zotiljam yoki quloq va koʻz infeksiyalarida esa shifokor antibiotik buyurishi mumkin. Qizamiqqa shubha qilingan besh yoshgacha boʻlgan bolalarga JSST A vitaminini ikki doza tavsiya qiladi, dozani shifokor belgilaydi. Agar siz yoki farzandingiz qizamiq bilan kasallangan odam bilan aloqada boʻlgan boʻlsangiz yoki alomatlar paydo boʻlsa, AQShning Kasalliklarni nazorat qilish va profilaktika markazlari zudlik bilan shifokorga murojaat qilishni maslahat beradi.
Agar qizamiq bilan kasallanganingizdan shubhalansangiz, albatta shifokorga murojaat qiling.