Milliy statistika qoʻmitasi ma’lumotlariga koʻra, 2026-yil 1 sentabr holatiga Oʻzbekistonda xorijiy investitsiyali 21 490 korxona faoliyat yuritadi: 4 758 tasi qoʻshma va 16 732 tasi toʻliq xorijiy. Eng koʻp kompaniyalar Xitoyda, undan keyin Rossiya, Turkiya va Qozogʻiston turadi.
Besh yilda Oʻzbekistondagi xorijiy investitsiyali korxonalarning umumiy soni 1,7 baravar oshdi, yuz foiz xorijiy kapitalli kompaniyalar ulushi esa 56,2% dan 77,9% gacha. Ya’ni mamlakat nafaqat koʻproq xorijiy biznesni jalb qilmoqda, balki tobora koʻproq — oʻzbek hamkor bilan qoʻshma korxona formatida emas, toʻliq xorijiy kompaniya formatida.
Alohida Tojikiston kapitalli kompaniyalar soni oʻsishi sezilarli: 2026-yil boshidan ularning soni 17,8% oshib, 1 fevralga 410 taga yetdi, 1 sentabrga kelib esa — allaqachon 483 ta, deb xabar bergan edi Milliy statistika qoʻmitasi.
2026-yil 1 fevral holatiga 410 ta tojik kompaniyasidan 102 tasi qoʻshma korxona, 308 tasi esa yuz foiz tojik kapitalli edi. Bunday kompaniyalar eng koʻp savdo, sanoat va qurilishda ishlaydi.
Bu oʻzbek-tojik munosabatlari uchun nimani anglatadi?
Kapitalning qarama-qarshi harakati ancha kamtarroq koʻrinadi. Tojikistonda tojik tomoni ma’lumotlariga koʻra Oʻzbekiston kapitalli 116 ta korxona faoliyat yuritadi — bu ikki mamlakat sanoat vazirlarining 2026-yil 25 martdagi uchrashuvi ma’lumotlari, deb xabar bergan edi Yuz.uz. Agar bu raqamni Oʻzbekistondagi 483 ta tojik kompaniyasi bilan solishtirsak, farq deyarli toʻrt baravar boʻladi — garchi raqamlarning oʻzi turli sanalarda olingan va toʻliq solishtirib boʻlmaydi.
Bunday assimetriya oʻzi muammodan dalolat bermaydi — Oʻzbekiston kattaroq va uning iqtisodiyoti nafaqat qoʻshni mamlakatlardan, umuman kapitalni faolroq jalb qiladi. Ammo aynan oʻzbek-tojik iqtisodiy hamkorligi qanchalik simmetrik rivojlanayotganini baholash uchun bu farq — ikkala tomon sanoat kooperatsiyasini mustahkamlash haqida gapirayotganda e’tiborda tutish kerak boʻlgan muhim tafsilot.