Fuqarolarga, birinchi navbatda yoshlarga, korrupsiya haqida xabar berish tobora koʻproq taklif qilinmoqda: 1253 raqami orqali, e-anticor.uz platformasi orqali, Prezidentning Virtual qabulxonasi orqali. OʻRQ-1155-son Qonun «Davlat yoshlar siyosati toʻgʻrisida»gi qonunga yangi yoʻnalish qoʻshdi: yoshlarda korrupsiyaga nisbatan murosasiz munosabatni shakllantirish. Xuddi shu qonun 23-iyunda kuchga kirdi va 23-oktabrda korrupsiya haqida xabar beradigan davlat organlari xodimlariga yangi kafolatlar paydo boʻlganiga toʻrt oy toʻldi. Iyunda idoralar PF-270-son farmonga koʻra ariza beruvchilarni ragʻbatlantirishning raqamli tizimini tayyorlashi kerak boʻlgan muddat tugadi.
Kontekst Media qonunda nima deyilganini, Agentlikka qancha odam murojaat qilayotganini va xabar berganlarni himoya qilish haqida nimalar ma’lum ekanini solishtirdi.
Qisqacha
2026-yil 23-iyundan boshlab Oʻzbekistonda korrupsiya haqida xabar bergan davlat xizmatchilarini himoya qilishning yangi qoidalari amal qiladi. Agar xodim oʻz idorasidagi korrupsiya jinoyati haqida xabar bergan boʻlsa va uning xabari asosli boʻlsa, u ikki yilga qoʻshimcha himoyaga ega boʻladi.
Bunga kimlar kirmaydi. Xususiy kompaniyalar xodimlari, oʻzi ishlamaydigan idorada tovlamachilik haqida xabar bergan fuqarolar va jurnalistlar.
Ma’lumotlar nimani koʻrsatadi. 2026-yil yanvar–iyun oylarida Agentlik koʻrib chiqqan 3559 ta murojaatdan 75 tasi ijobiy hal etilgan. Toʻrtdan uch qismi boshqa idoralarga yuborilgan. 2024-yilda 40 ta xabardan bittasi ragʻbatlantirilgan.
Nimasi noma’lum. Agentlik iyundan beri qancha xabarnoma olgani, qancha ragʻbat toʻlangani va himoya orderlari berilgani. Bu ma’lumotlar e’lon qilinmaydi.
23-iyunda nima oʻzgardi
2026-yil 22-iyundagi OʻRQ-1155-son qonun Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasida 23-iyunda (№ 03/26/1155/0616) e’lon qilingan va oʻsha kuni kuchga kirgan. Boshqa narsalar qatorida u «Korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida»gi qonunning 28-moddasini uch qism bilan toʻldirdi. Bu modda ilgari ham korrupsiyaga oid huquqbuzarliklar haqida xabar berganlarni va ularning yaqin qarindoshlarini davlat himoyasida deb e’lon qilgan edi.
Yangi qism davlat organlari xodimlariga tegishli. Agar xodim oʻzi ishlayotgan organda korrupsiya jinoyati haqida asosli ma’lumot bergan boʻlsa, unga nisbatan ikki yil davomida Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligini oldindan xabardor qilmasdan intizomiy jazo qoʻllab boʻlmaydi. Taqiq faqat xabarning oʻzi bilan bogʻliq jazolarga emas, balki har qanday intizomiy jazoga tegishli. Agentlikning roziligi talab qilinmaydi, faqat xabardor qilish kerak.
Qolgan ikki qism ragʻbatlantirishga bagʻishlangan va kengroq doiradagi odamlarga tegishli: nafaqat jinoyatlar, balki korrupsiyaga oid huquqbuzarliklar haqida xabar beruvchi barchaga. Qonun ragʻbatlantirishni davlat tomonidan kafolatlangan deb ataydi va shakllarini sanab oʻtadi: bir martalik pul mukofoti, minnatdorchilik, esdalik sovgʻasi yoki qonunchilikda taqiqlanmagan boshqa shakllar. Mukofot miqdorini qonun belgilamaydi.
Xuddi shu qonun Jinoyat-protsessual kodeksining jinoyat protsessi ishtirokchilarining xavfsizligi haqidagi 270-moddasini toʻldirdi. Xavfsizlik choralarining asoslari va tartibi yangi qismga koʻra «qonun bilan belgilanadi». Bu qaysi qonun ekani qonun matnida aniqlanmagan.
Yangi norma kimlarga tegishli
Qonun ifodasiga koʻra, intizomiy jazolardan himoya toʻrt shartda amal qiladi: inson davlat organida ishlaydi, har qanday huquqbuzarlik haqida emas, jinoyat haqida xabar beradi, gap u ishlaydigan organ haqida ketadi va ma’lumot asosli boʻlishi kerak. Qanday ma’lumot asosli hisoblanishini qonun ochib bermaydi.
Bu normaga xususiy kompaniyalar xodimlari va oʻzlari ishlamaydigan shifoxona, maktab yoki hokimlikda tovlamachilik haqida xabar bergan fuqarolar kirmaydi. Korrupsiya haqida yozadigan jurnalistlar ham kirmaydi. Ular uchun 28-moddaning davlat himoyasi haqidagi umumiy qoidasi amal qiladi, aniq mexanizmsiz.
Taqqoslash uchun: xuddi shu qonun davlat organlaridagi komplayens va ichki korrupsiyaga qarshi nazoratning yangi tuzilmalari xodimlari uchun kafolatlar haqidagi 28¹-moddani kiritdi. Ularni tintuv qilish, telefonlarini tinglash yoki buyumlarini koʻzdan kechirish faqat Bosh prokurorning yozma ruxsati bilan mumkin. Ularga nisbatan jinoyat ishini faqat Bosh prokuror qoʻzgʻatishi mumkin.
Qancha murojaat kelib tushmoqda
2026-yilning birinchi yarmida Agentlikka fuqarolar va tashkilotlardan korrupsiya haqida 3652 ta murojaat kelib tushdi — bu Agentlik ma’lumotlari boʻlib, ularni 15-iyulda UzA agentligi e’lon qildi. Bir yil oldin shu davrda ularning soni 2872 ta edi. Murojaatlarning aksariyati sud sohasi va mansabdor shaxslarning harakatlariga tegishli.
3559 ta murojaat koʻrib chiqildi, yana 93 tasi koʻrib chiqilmoqda. 75 ta murojaat boʻyicha Agentlikning vazirliklar va hokimliklarga taqdimnomalari va soʻrovlaridan keyin masala ijobiy hal etildi. 2636 ta murojaatni Agentlik vakolati boʻyicha boshqa idoralarga yubordi. Koʻrib chiqilgan qolgan 848 ta murojaatga nima boʻlgani e’londa aytilmagan.
2025-yilda korrupsiyaga oid jinoyatlar uchun 7517 kishi jinoiy javobgarlikka tortildi, bu 2024-yilga nisbatan 2,2 foizga koʻp, deyiladi Milliy hisobotda, uni Senat 2026-yil 8-avgustda koʻrib chiqdi.
Ragʻbat: qirqtadan bittasi
Agentlik direktori Akmal Burxonov 2026-yil 6-fevralda jurnalistlar bilan uchrashuvda 2024-yilda ragʻbat berilishi lozim boʻlgan 40 ta xabar kelib tushganini va bittasi ragʻbatlantirilganini ma’lum qildi, deb xabar bergan edi Kun.uz. U buni toʻlovlarni muvofiqlashtiradigan yagona organ yoʻqligi bilan bogʻladi.
PF-270-son farmon (2025-yil 30-dekabr) bilan shunday organ etib Agentlik belgilandi. Farmonga koʻra, ragʻbat Jamoatchilik nazoratini rivojlantirish jamgʻarmasi orqali toʻlanadi, xabarlar esa Janubiy Koreyaning Clean Portal namunasida yaratilgan yangilangan E-Anticor.uz platformasi orqali qabul qilinadi. Ragʻbatlantirishning raqamli tizimi haqidagi normativ hujjat loyihasini idoralar 2026-yil iyunigacha tayyorlashi kerak edi. Farmon shuningdek korrupsiya haqida xabar berganlar uchun himoya orderlarini va «Korrupsiyaga qarshi kurashishga qoʻshgan hissasi uchun» koʻkrak nishonini joriy etdi.
Alohida qonun
Korrupsiya haqida xabar beruvchilarni himoya qilish boʻyicha alohida qonun 2024-yildan beri muhokama qilinmoqda:
2024-yil 19-aprelda e’lon qilindi «Korrupsiya haqida xabar bergan shaxslarni himoya qilish toʻgʻrisida»gi qonun loyihasi. U himoya orderi, uy-joyni qoʻriqlash, vaqtincha koʻchirish, ish yoki oʻqish joyini oʻzgartirish, hujjatlarni almashtirish va ommaviy axborot vositalarida chiqish imkoniyatini nazarda tutgan.
2024-yil 15-noyabrda loyiha jamoatchilikka taqdim etildi. Tayyorlash jarayonida barcha hududlardan 500 dan ortiq kishi soʻrovdan oʻtkazildi.
2025-yil kuzida xalqaro ekspertlar ishtirokidagi tadbirda «Korrupsiyaga oid huquqbuzarliklar haqida xabar beruvchi shaxslarni himoya qilish toʻgʻrisida»gi qonun loyihasi taqdim etildi.
2025-yil 27-noyabrda Qonunchilik palatasi matbuot xizmati Spotga ma’lum qildi, qonun loyihasi palataga kiritilgani haqida ma’lumot yoʻq.
2025-yil 30-dekabrda PF-270-son farmon himoya orderlarini joriy etdi va ragʻbatlantirishning raqamli tizimini yaratishni topshirdi.
2026-yil 22-iyunda OʻRQ-1155-son qonun «Korrupsiyaga qarshi kurashish toʻgʻrisida»gi qonunning 28-moddasini toʻldirdi.
2026-yil 25-oktabr holatiga koʻra, ariza beruvchilarni himoya qilish boʻyicha alohida qonun lex.uz saytida yoʻq.
Qoʻshni mamlakatlarda nima bor
Qirgʻizistonda korrupsiya haqida xabar berganlarni himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun 2019-yildan beri amal qiladi. 2026-yil iyulida uning yangi tahriri muhokamaga qoʻyildi, deb yozgan edi Economist.kg. Ishlab chiquvchilar ma’lumot keltirdi: 2014-yildan beri davlat himoyasini 141 kishi olgan, ulardan 12 nafari korrupsiya ishlari boʻyicha. Loyiha himoyani xususiy kompaniyalar xodimlari, sobiq xodimlar va ishga nomzodlarga ham yoyadi. Ishdan boʻshatish yoki lavozimni pasaytirish haqidagi nizoda ish beruvchi oʻz harakatlari korrupsiya haqida xabar berish bilan bogʻliq emasligini isbotlashi kerak boʻladi.
Oʻzbekiston Transparency International’ning 2025-yilgi Korrupsiyani qabul qilish indeksida 100 balldan 31 ball toʻplab, 182 davlat orasida 124-oʻrinni egalladi, uch pogʻonaga pasayib.
Ochiq ma’lumotlarda nimalar yoʻq
2026-yil 23-iyundan beri Agentlik korrupsiya haqida xabar bergan xodimlarga nisbatan intizomiy jazolar haqida nechta xabarnoma olgani.
2025–2026-yillarda qancha kishi ragʻbat olgani va qanday miqdorda.
PF-270-son farmondan keyin nechta himoya orderi berilgani.
Birinchi yarim yillikdagi 848 ta murojaat (ijobiy hal etilmagan va boshqa idoralarga yuborilmagan) bilan nima boʻlgani.
Agentlikka kelgan murojaatlarning qanchasi jinoyat ishlariga olib kelgani.