O‘zbekistonda kazino va tikishlarning halolligini kim tekshiradi?
2025-yil 1-yanvarda O‘zbekistonda deyarli yigirma yil ichida ilk bor onlayn kazinolar, tikishlar va lotereyalarga rasman ruxsat berildi. Ammo shundan keyin ham regulyator o‘yin mahsulotlari bo‘yicha kimning sertifikatiga ishonishini tushunish qiyin edi. Endi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (ILMA) shunday laboratoriyani nomladi.
O‘yin uskunalari va dasturiy ta’minotini sinovdan o‘tkazib, sertifikatlaydigan xalqaro kompaniya — Gaming Laboratories International (GLI) — sinov hisobotlari regulyator tomonidan qabul qilinadigan laboratoriyalar ro‘yxatiga ILMA tomonidan rasman kiritildi, deb kompaniyaning o‘zi xabar bermoqda. Bu qaror operatorlar va yetkazib beruvchilar o‘z mahsulotlarini — o‘yin avtomatlaridan tikish platformalarigacha — O‘zbekiston bozoriga olib chiqish uchun GLI xulosalaridan foydalanishi mumkinligini anglatadi.
Ishning amaliy qismi allaqachon boshlangan: ILMA ma’lumotlariga ko‘ra, GLI tan olingan paytga kelib mamlakatda ikki operator — Olimpbet va Aurum Vale’ga to‘rtta litsenziya berilgan edi. Har ikkala kompaniya internetda tavakkalchilikka asoslangan o‘yinlarni tashkil etish va bukmekerlik faoliyati bilan shug‘ullanish huquqini besh yilga — 2031-yil 30-iyulgacha olgan.
«O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi asosiy tartibga solinadigan bozorlardan biriga aylanish sari bormoqda va GLI yangi tizim doirasida sertifikatlash hisobotlari qabul qilinadigan dastlabki sinov laboratoriyalaridan biri bo‘lganidan faxrlanadi», — dedi kompaniyaning EMEIA mintaqasida davlat organlari bilan aloqalar bo‘yicha menejeri Lukas Zavarize. Uning so‘zlariga ko‘ra, avgust boshida GLI va ILMA vakillari laboratoriya bozorning shakllanishini qanday qo‘llab-quvvatlashi mumkinligini muhokama qilish uchun uchrashuv o‘tkazgan.
Mustaqil laboratoriya nega kerak?
Davlat qimor o‘yinlarini qonuniylashtirganda, nafaqat soliq yig‘ishni, balki o‘yinchini, avvalo, adolatsiz algoritmlardan himoya qilishni ham zimmasiga oladi. Aynan shu sababli ILMA 2025-yil iyulida tasdiqlagan litsenziyalash qoidalarida operatorlardan faqat sertifikatlangan uskunalar va dasturiy ta’minotdan foydalanish talab etiladi — mamlakat ichidagi serverlar, minimal ustav kapitali va to‘lovlar uchun zaxira fondiga oid talablar bilan bir qatorda.
Dunyoda bunday yo‘nalishdagi bir nechta yirik xalqaro laboratoriya ishlaydi. Aynan GLI’ning tan olinishi, aftidan, boshqalar ham avtomatik tan olinganini hozircha anglatmaydi — har holda, ILMAning bu haqdagi rasmiy bayonotini topishning imkoni bo‘lmadi. Bu boshqa kompaniyalar sertifikatlagan uskunalar bilan bozorga kirishni istagan operatorlar bunday xulosalarni ILMA qabul qilishiga hozircha ishonch hosil qila olmasligini anglatishi mumkin. GLI’ning o‘zi ham O‘zbekistondagi texnik me’yoriy bazaning bir qismi hali shakllanayotganini va kompaniya uni aniqlashtirish bo‘yicha ILMA bilan ishlashda davom etayotganini tan oladi.
Kontekst
O‘zbekistonda qimor o‘yinlariga to‘liq taqiq 2007-yil 1-sentabrdan amal qilgan. Vaziyat 2024-yil 19-aprelda Prezident «Lotereyalar va tavakkalchilikka asoslangan o‘yinlarni tashkil etish va o‘tkazishni tartibga solishni takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PF-68-son Farmonni imzolagach o‘zgardi. Hujjat 2025-yil 1-yanvardan tavakkalchilikka asoslangan onlayn o‘yinlar, lotereyalar va bukmekerlik faoliyatini tashkil etishga ruxsat berdi. Regulyator etib kriptoaktivlar bozori va elektron tijoratga ham mas’ul bo‘lgan ILMA belgilandi.
2025-yil fevralida Senat bu tartibni mustahkamlovchi qonunni ma’qulladi. Senatorlardan biri o‘shanda islohot zaruratini mamlakat aholisi baribir xorijdagi noqonuniy saytlardan foydalanayotgani bilan izohlagan — qonuniylashtirish bu pullarni davlat nazoratiga qaytarishi kerak edi.
Qog‘ozdagi ruxsat va bozorning amalda ishga tushishi orasida bir yarim yildan ko‘proq vaqt o‘tdi. Hatto 2026-yil 19-martda ham ILMA mamlakatda onlayn kazino yoki tikishlar uchun birorta litsenziya berilmaganini rasman tan olgan edi. Agentlik faqat 2026-yil 31-iyulda ilk bor Olimpbet va Aurum Vale’ga litsenziyalar berdi. GLI’ning sertifikatlovchi laboratoriya sifatida tan olinishi bozor amalda ishlay boshlagandan keyingi navbatdagi qadam bo‘ldi.
ILMAning alohida buyrug‘i bilan (2025-yil 7-iyuldagi 3642-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan) o‘yinlarda ishtirok etishi taqiqlanganlar ro‘yxati tasdiqlangan: sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilganlar, ijtimoiy yordam oluvchilar va ularning oila a’zolari, voyaga yetmaganlar, shuningdek, prokuratura, IIV, Milliy gvardiya hamda bojxona xodimlari. Operatorlar o‘yinchilar va tikishlarning yagona davlat reyestrini yuritishi shart — ehtimol, ushbu toifa aynan shu orqali kuzatilishi nazarda tutilgandir, biroq nazorat mexanizmi haqida ILMAning bevosita tushuntirishini ochiq manbalardan topishning imkoni bo‘lmadi.
Bu o‘yinchilar va bozor ishtirokchilari uchun nimani anglatadi?
Allaqachon qonuniy, masalan, Olimpbet yoki Aurum Vale orqali o‘ynayotganlar uchun GLI’ning tan olinishi bu platformalar dasturiy ta’minotining texnik standartlarga muvofiqligi endi hech bo‘lmasa rasmiy jihatdan mustaqil laboratoriya tomonidan tekshirilishini, faqat operatorning o‘zi tomonidan e’lon qilinmasligini anglatadi. Bu har bir o‘yinning halolligi kafolati emas, ammo nazariy jihatdan bunday tekshiruv algoritm ataylab o‘yinchiga qarshi moslashtirilishi xavfini kamaytirishi kerak — noqonuniy xorijiy sayt bunday nazorat darajasini ta’minlashi dargumon.
Operatorlar va investorlar uchun yangilik, ehtimol, bozorga kirishni yengillashtiradi: endi hech bo‘lmasa regulyator kimning sertifikatiga ishonishi tushunarli.
Ammo hozircha ochiq savollar javoblardan ko‘proq. ILMA boshqa yirik xalqaro laboratoriyalarni ham tan oladimi yoki operatorlar faqat GLI’ga tayanishga majbur bo‘ladimi — bu esa bitta sertifikatlash yetkazib beruvchisiga qaramlik xavfini yaratadi? Sertifikat berilgandan keyin muvofiqlikni ILMA qanday tekshiradi — takroriy tekshiruvlar yoki o‘yinchilar shikoyati asosida audit nazarda tutilganmi? Eng muhimi: muayyan o‘yin adolatsiz ishlayotganidan shubhalangan o‘yinchi qayerga murojaat qilishi kerak — ILMAning o‘zi hozircha buni jamoatchilikka tushuntirmagan.
Islohot ish berganining haqiqiy mezoni bitta laboratoriyaning tan olinishi emas, o‘yinchilarda muayyan o‘yinlar va operatorlar ustidan shikoyat qilish uchun tushunarli va ishlaydigan kanal paydo bo‘lishi hamda ILMA bunday murojaatlarga qanday munosabat bildirishidir.