Jahon banki Yevropa va Markaziy Osiyo iqtisodiyoti boʻyicha 6-oktabrda chiqqan hisobotida Oʻzbekistonning 2026-yilgi YaIM oʻsish prognozini aprel oyidagi 6,4 foizdan 7,9 foizgacha — 1,5 foiz punktga oshirdi. 2027-yil prognozi 6,7 foizdan 7,5 foizga koʻtarildi, 2028-yil uchun esa bank 7,1 foiz kutmoqda. YaIM oʻsishi iqtisodiyot hajmi bir yilda qanchaga koʻpayishini koʻrsatadi; foiz punkti — ikki foiz koʻrsatkich orasidagi farq, ya’ni prognoz avvalgisidan bir yarim punkt yuqori.
Biroq Oʻzbekiston mintaqa yetakchisi deb nomlanmagan. Hisobot jadvaliga koʻra, 2026-yilda u Yevropa va Markaziy Osiyoning rivojlanayotgan davlatlari orasida ikkinchi oʻrinda: yuqori prognoz faqat Qirgʻizistonda — 9,6 foiz. Undan keyin Tojikiston (7,5 foiz) va Qozogʻiston (4,6 foiz) turadi. 2027-yilda bank Oʻzbekistonni 7,5 foiz oʻsish bilan birinchi oʻringa qoʻyadi. Taqqoslash uchun: mintaqaning rivojlanayotgan davlatlari 2026-yilda oʻrtacha 2,2 foizga, Rossiyasiz esa 3 foizga oʻsadi, Markaziy Osiyo esa eng tez oʻsayotgan subregion boʻlib qolmoqda, garchi 2025-yildagi 7,1 foizdan 5,8 foizgacha sekinlashsa ham.
Oʻzbekiston prognozi nimadan tarkib topishini bank ancha aniq sanab oʻtadi. Asosiysi — ichki talab, ya’ni aholi va kompaniyalarning mamlakat ichidagi xarajatlari: uni real ish haqi va bandlikning oʻsishi qoʻllab-quvvatlaydi. Keyin pul oʻtkazmalari (2026-yil birinchi yarmida ular 13 foizga oshib, shu davr uchun rekord 9,2 mlrd dollarga yetdi, taxminan 70 foizi Rossiyaga toʻgʻri keldi), infratuzilma, energetika va uy-joyga investitsiyalar hamda davom etayotgan tarkibiy islohotlar turadi. Oltinsiz eksport deyarli 30 foizga oʻsdi — Xitoy va Markaziy Osiyo qoʻshnilariga yetkazib berish hisobiga, umumiy eksport esa oltin yetkazib berish kamaygani sababli qisqardi.
Kontekst
Rasmiy statistika bilan bu raqamlarni bevosita taqqoslab boʻlmaydi. Milliy statistika qoʻmitasining dastlabki ma’lumotlariga koʻra, 2026-yil yanvar–iyun oylarida YaIM oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 8,5 foizga oʻsdi, 1072,7 trln soʻm esa joriy narxlardagi hajm, oʻsish emas. Bu yarim yillik fakt, 7,9 foiz esa butun yil uchun prognoz. Oʻz bahosini XVF ham bildirdi: 13-oktabrda u Oʻzbekiston uchun 2026-yil prognozini 6,8 foizdan 7,8 foizgacha, 2027-yil prognozini esa 6 foizdan 6,5 foizgacha oshirdi; 2026-yilda inflyatsiyani fond 6,9 foiz deb baholaydi.
Endi prognoz nimani oʻzgartirmasligi haqida. U bankning bahosi boʻlib qoladi va oʻz-oʻzidan ish haqi ham, ish oʻrinlari ham qoʻshmaydi. Hisobotning oʻzi teskarisini qayd etadi: Oʻzbekiston, Qirgʻiziston va Tojikistonda xususiy sektor bandligining 60 foizdan koʻprogʻi norasmiy boʻlib qolmoqda, besh yilda bu ulush deyarli oʻzgarmagan, hozirgi oʻsish esa mehnatga layoqatli aholi koʻpayib borayotgan sharoitda rasmiy bandlikdagi yetarlicha unumli ish oʻrinlari yaratmayapti.
Oʻsishning tuzilishi ham muhim. Bank ma’lumotlariga koʻra, xorijiy manbalar — toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar va kreditlar — mamlakatdagi barcha investitsiyalarning 70 foizdan koʻprogʻini tashkil etadi, 2026-yilda byudjet taqchilligi esa YaIMning 2,2 foizi darajasida qoladi: ijtimoiy sohaga va investitsiyalarga xarajatlarning oʻsishini energetika subsidiyalarining qisqarishi, davlat korxonalarini maqsadli kreditlashning kamayishi hamda byudjet daromadlarining oshishi qoplaydi. Xatarlar sifatida bank savdodagi uzilishlar yanada kuchayishini, Ukrainadagi urushni, energiya, transport va oʻgʻitlar qimmatlashuvini, moliyalashtirish shartlari qattiqlashuvini va keskin ob-havo hodisalarini koʻrsatadi.
Hisobotning alohida boʻlimi sun’iy intellektga bagʻishlangan. Mintaqadagi har beshinchi xodim vazifalariga sun’iy intellekt sezilarli ta’sir qiladigan lavozimda ishlaydi, shu bilan birga uni oʻntadan bittadan kam kompaniya, asosan oddiy vazifalar uchun qoʻllaydi. Oʻzbekistonda bu ayniqsa ma’muriy va yordamchi vazifalarni bajaruvchi xizmatchilarga tegishli. “Oʻzbekistonni tinglash” soʻrovnomasiga (2026-yil mart) koʻra, ish joyida sun’iy intellektdan mutaxassislarning 48 foizi, rahbarlarning 43 foizi va ofis xizmatchilarining 27 foizi foydalanadi.