Bir kun oldin, 18 sentabr kuni, investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri Laziz Qudratov va Suriya iqtisodiyot va sanoat vaziri Muhammad Nidal ash-Shaar qoʻshma iqtisodiy va savdo qoʻmitasini tuzish toʻgʻrisidagi memorandumni imzoladi. 2026–2028-yillarga moʻljallangan yoʻl xaritasi tayyorlanmoqda, tarmoq kun tartibi bilan vazirlar oʻrinbosarlari boshchiligidagi ishchi guruh shugʻullanadi. Shu kuni Oʻzbekiston-Suriya biznes kengashi rasman ishga tushirildi. Suriya tomonini forumda toʻqimachilik, farmatsevtika, oziq-ovqat va kimyo sanoati, qishloq xoʻjaligi, qurilish materiallari va elektrotexnika ishlab chiqarishidagi 30 dan ortiq kompaniya rahbarlari vakillik qildi. Suriya biznesiga Oʻzbekistonda hamkorlar tanlash va muzokaralar tashkil etishda yordam va’da qilingan.
Buning uchun infratuzilma allaqachon yaratilgan. Oʻzbekiston-Suriya savdo uyi va distribyutsiya markazi 2026-yil 21 mayda Halabda ochildi — ularni Oʻzbekiston Savdo-sanoat palatasi va Ahmad Kalash Ltd kompaniyasi yaratgan. Sentabr oyida Suriyadagi Oʻzbekiston elchisi etib Ayubxon Yunusov tayinlandi, u savdo uyining ochilishida ham ishtirok etgan.
Kontekst
Birinchi partiya tovarlarni Oʻzbekiston may oyida oʻnta yuk mashinasida joʻnatdi: toʻrtta mashinada maishiy texnika, toʻrttasida moy-yogʻ mahsulotlari, ikkitasida avtoehtiyot qismlar va motor moylari. Iyun oyida oʻzbekistonlik maishiy texnika ishlab chiqaruvchisi Suriya tomoni bilan 2 mln dollarlik shartnoma tuzdi. SSP rahbari Davron Vahobov Suriyaga yetkazib berish salohiyatini birinchi bosqichda 100–150 mln dollar deb baholagan. 2027-yil fevralida Halab va Damashqda «Made in Uzbekistan» koʻrgazmasi, shu yili Toshkentda esa Suriya mahsulotlari koʻrgazmasi rejalashtirilgan.
Bu amalda nimani anglatadi
Oʻzbekistonning Suriya yoʻnalishidagi faolligi vaqt jihatidan tasodifan mos kelmaydi: 2024-yil oxirida Asad rejimi qulagach, Gʻarb mamlakatlari Suriyaga qarshi oʻnlab yillar amal qilgan sanksiyalarni birin-ketin bekor qildi — YeI cheklovlarni 2025-yil bahorida olib tashladi, AQSh oʻsha yilning yozida uning ortidan bordi. Bu ilgari xalqaro qonuniy savdo uchun amalda yopiq boʻlgan bozorni ochdi va u yerga bir vaqtning oʻzida koʻpchilik — geografik yaqinligi bilan Turkiyadan tortib, tayyor ishlab chiqarish bazasiga ega Xitoygacha — intildi. Oʻzbekiston uchun bu imkoniyat oynasi koʻproq vaqtinchalik: mamlakatni tiklash bosqichida, qurilish materiallari, maishiy texnika va oziq-ovqatga talab maksimal, raqobat esa hali shakllanmagan paytda mustahkamlanishga ulgurgan kishi keyin kelganlarga nisbatan ustunlikka ega boʻladi.
Omborlar ijarasi, sertifikatlash va tashish uchun subsidiyalar urushdan keyin tiklanayotgan mamlakat bozoriga birinchi marta kirishning aniq amaliy muammosini hal qiladi: bu infratuzilmasi vayron boʻlgan bozor, u yerda oʻzbek eksportchilarida na yoʻlga qoʻyilgan logistika zanjirlari, na tushunarli sertifikatlash tartib-qoidalari, na mahalliy mavjudlik bor — bularning hammasini noldan qurishga toʻgʻri keladi va aynan shu boshlangʻich xarajatlarni hukumat qisman oʻz zimmasiga olishni taklif qilmoqda. Kompensatsiya miqdori va asos hujjat hali e’lon qilinmaganligi chora yuridik rasmiylashtirilgandan oldin e’lon qilinganini anglatadi — ya’ni tovar joʻnatayotgan biznes (joriy yil yozidagi kabi) da’vo qilish mumkin boʻlgan aniq mexanizm paydo boʻlguncha kutishiga toʻgʻri keladi.
Biroq infratuzilma subsidiyalarsiz ham qisman ishlamoqda: Halabdagi savdo uyi may oyidan beri faoliyat yuritmoqda, shartnomalar tuzilmoqda, birinchi partiyalar yetib borgan. Shu ma’noda qoʻshma qoʻmita haqidagi memorandum, biznes kengashi va elchi tayinlanishi — tarqoq xususiy bitimlarni (bir partiya texnika, bitta $2 mln lik shartnoma) uch yillik yoʻl xaritasi bilan tizimli jarayonga aylantirishga urinishdir, Suriya yoʻnalishini birinchi boʻlib tavakkal qiladigan alohida kompaniyalar ixtiyoriga qoldirish emas.