Tartib Prezidentning 2026-yil 19-oktyabrdagi PQ-379-sonli “Uzluksiz ta’lim tizimida psixologik xizmat sohasini ilmiy asosda rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori bilan joriy etilmoqda.
Kimlar va qachondan?
Birinchi bosqich 2026/2027 oʻquv yilidan boshlanadi va maktabgacha hamda umumiy oʻrta ta’lim tashkilotlarini qamrab oladi. Ikkinchi bosqich — 2027/2028 oʻquv yilidan: oʻrta maxsus, kasbiy va oliy ta’lim muassasalari.
Bu qanday ishlaydi?
Diagnostikani oʻtkazadi Oʻzbekiston milliy pedagogika universitetining Psixologiya oʻquv-ilmiy markazi negizida tashkil etilayotgan Psixologiya ilmiy-tadqiqot instituti — maxsus elektron platforma orqali; shaxsga doir ma’lumotlar va diagnostika natijalarining sir saqlanishi ta’minlanishi kerak. Natijalar sun’iy intellekt texnologiyalari yordamida tahlil qilinadi.
Uch guruh
Psixologik barqarorlar — qarorning e’lon qilingan tavsifida ular uchun choralar koʻrsatilmagan. Psixologik qoʻllab-quvvatlashga muhtojlar — ularga ta’lim tashkilotining psixologi biriktiriladi. Faol psixologik qoʻllab-quvvatlash zarur boʻlganlar — ularga tegishli hudud boʻyicha mentor psixolog biriktiriladi. Ya’ni diagnostika natijasi bola yoki oʻqituvchi bilan keyinchalik kim ishlashini bevosita belgilaydi.
Psixologlarning oʻzi nima oladi?
Kaskadli malaka oshirish kurslariga oʻqituvchi sifatida jalb etilgan psixologlarga shu davrda asosiy ish joyidagi lavozim maoshiga nisbatan 20 foiz ustama toʻlanadi. Oʻquv yili davomida psixologik barqarorlikni ta’minlashda yuqori koʻrsatkichlarga erishgan yana 150 nafar mentor psixolog mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining 20 baravari miqdorida bir martalik ragʻbatlantiriladi. Psixologik xizmat xodimlari kamida besh yilda bir marta malakasini oshirishi shart.
Bu nima uchun kerak?
Oʻsmirlar orasida ruhiy buzilishlar keng tarqalgan. JSST ma’lumotlariga koʻra, 10–19 yoshdagi oʻsmirlarning taxminan 14,3 foizida, ya’ni har yettitadan birida ruhiy buzilishlar bor va ular ushbu yosh guruhidagi kasalliklarning global yukining taxminan 15 foizini tashkil qiladi. JSST oʻz joniga qasd qilishni 15–29 yoshdagi oʻlimning uchinchi eng yirik sababi, deb ataydi.
Shu bilan birga, JSST oʻsmirlarni ixtisoslashtirilgan muassasalarga yuborishdan va dori-darmonlarni haddan tashqari koʻp buyurishdan saqlanishni, birinchi navbatda nofarmakologik usullardan foydalanishni va BMT Konvensiyasiga muvofiq bola huquqlariga rioya qilishni tavsiya etadi.
Hozircha nima noaniq?
Qarorning mavjud bayonida bolani diagnostikadan oʻtkazish uchun ota-onaning roziligi talab qilinishi, maktab ichida natijalarga kim kira olishi va ular qancha vaqt saqlanishi aytilmagan. Odamlarni uch guruhdan biriga ajratish usullari ham koʻrsatilmagan.
Kontekst
Maktablardagi psixologik xizmat Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 12-iyuldagi 577-sonli qaroriga muvofiq ishlaydi: maktabdagi oʻquvchilar soniga qarab psixologning bir nafardan uch nafargacha shtat birligi nazarda tutilgan, ish haftasi — 36 soat. Oʻsha hujjat psixologlarni kamida uch yilda bir marta malaka oshirishga majbur qilgan edi, yangi qarorda esa besh yil nazarda tutilgan. 2019-yilgi hujjatga koʻra xizmat vazifalari kasbga yoʻnaltirish, moslashuvdagi muammolar bilan ishlash, jamoadagi muhit va internetdagi zararli kontentdan himoyani oʻz ichiga olgan — endi ularga barcha oʻquvchi va pedagoglarni yillik diagnostika qilish qoʻshiladi.