Soʻrov Yagona milliy mehnat tizimi orqali mehnat shartnomasini bekor qilish toʻgʻrisidagi buyruq nusxasi bilan yuboriladi. Agar staj toʻliq raqamlashtirilmagan boʻlsa, mehnat daftarchasi nusxasi ilova qilinadi. Mahalliy mehnat organi hujjatlarni ikki ish kuni ichida tekshiradi.
Ariza beruvchi ish qidiruvchi sifatida roʻyxatga olinadi va uch oy ichida unga mos ish joyi tanlanadi. Agar bu vaqt ichida ish topilmasa, inson ishsiz deb e’tirof etiladi, muddatidan oldingi pensiyaga taqdimnoma esa Pensiya jamgʻarmasiga yuboriladi. Pensiya tayinlangach, ishsizlik nafaqasi toʻlovi keyingi oydan toʻxtatiladi. Xizmat bepul.
Kontekst
Hozirgi pensiya yoshi erkaklar uchun 60 yosh, ayollar uchun — 55, ya’ni muddatidan oldin chiqish koʻpi bilan ikki yilga mumkin. Parallel ravishda islohot muhokama qilinmoqda: Iqtisodiyot va moliya vazirligi 2028-yildan boshlab pensiya yoshini har yili uch oyga oshirib, 2039-yilga kelib 63 va 58 yoshga yetkazishni, minimal stajni esa 2034-yilga kelib 7 yildan 15 yilgacha oshirishni taklif qilmoqda. Shu qaror bilan ishdan boʻshatilgandan keyingi uchinchi oy uchun oʻrtacha ish haqini toʻlash tartibi ham tasdiqlangan.
Bu amalda nimani anglatadi
Yangi norma barcha ishdan boʻshatilganlarga emas, aynan korxona tugatilishi yoki shtat qisqartirilishi tufayli qisqartirilganlarga taalluqli — ya’ni pensiya yoshiga yaqin, oʻz tashabbusi bilan emas ishini yoʻqotgan va pensiyagacha qolgan bir-ikki yilda yangisini topish imkoniyati kam boʻlgan odamlarga. Mexanizm imtiyoz sifatida emas, soʻnggi chora sifatida sugʻurta kabi tuzilgan.
Qaror toʻgʻridan-toʻgʻri qarama-qarshi jarayon — pensiya yoshini oshirish tayyorlanayotgani fonida qabul qilingan. Pensiya jamgʻarmasi rahbari islohotni tejash istagi bilan emas, jamgʻarma hozirdayoq taqchil ekani bilan tushuntiradi: 2025-yilda u 56,5 trln soʻm badal yigʻdi, 76,7 trln soʻm sarfladi — 20,2 trlnlik farqni davlat byudjeti qopladi, bu jamgʻarma xarajatlarining choragidan koʻpi. Oʻzbekistonda bitta pensionerga faqat ikkita rasman ishlaydigan badal toʻlovchi toʻgʻri keladi, qoʻshni mamlakatlarda oʻrtacha uchta, umr uzayishi esa soʻnggi oʻnlab yillarda 6–8 yilga oshgan, shu sababli pensiya olish davri choʻzilgan. Shu ma’noda 519-sonli qaror — islohot eng ogʻir uradigan odamlar uchun nuqtaviy istisno: pensiya ostonasida ishini allaqachon yoʻqotgan, yoshni 63/58 ga oshirganda doimiy daromadsiz yana uzoqroq kutishiga toʻgʻri keladigan odamlar uchun.