Yangi talablar tatbiq etiladigan obyektlarda issiqlik izolyatsiyasi, isitish, sovutish va ventilyatsiya tizimlari, issiqlik nasoslari, rekuperatorlar, energiya iste’molini boshqarish tizimlari, quyosh stansiyalari va geliokollektorlar, loyihalashda esa buyumlar interneti va sun’iy intellekt qoʻllaniladi. Milliy energiya samaradorligi agentligi binolar energiya samaradorligini 30–35%ga oshirish va tabiiy gaz iste’molini uni toʻliq rad etishgacha qisqartirishni moʻljallamoqda, deb xabar qiladi Norma.uz. Minimal talablarga rioya qilinganda qurilish-ta’mirlash ishlari qiymati 20–30%ga oshadi, bu hujjat matnidan Lex.uzda koʻrinadi.
2026-yil 1 iyuldan minimal talablar davlat tashkilotlari obyektlarini, jumladan ijtimoiy soha muassasalarini markazlashtirilgan mablagʻlar hisobidan rekonstruksiya va kapital ta’mirlashda majburiy — binoning minimal ruxsat etilgan energiya samaradorligi sinfi endi «C». Xususiy turar-joy va tijorat binolari uchun talablar tavsiya xarakterida qoladi.
Yangi me’yorlar boʻyicha aynan nima talab qilinadi?
Minimal talablarning texnik roʻyxati (hujjatga ilova) ancha aniq yechimlarni tavsiflaydi: fasadlarni bazalt qoplama bilan issiqlik izolyatsiyalash, samaradorlik koeffitsienti 3,0 dan past boʻlmagan issiqlik nasoslari, harakat datchiklari bilan LED yoritish, quyosh fotoelektr panellari, sigʻimi 200 litrli issiq suv ta’minoti uchun geliokollektorlar, ventilyatsiya tizimlarida issiqlikni rekuperatsiya qilish va binoning energiya iste’molini boshqarish tizimlari (BEMS). Bu amalda qanchalik qimmat ekanini oʻsha hujjatdagi pilot hisob-kitob koʻrsatadi: 29 ta koʻp qavatli uyni modernizatsiya qilish 120 mlrd soʻm, bir uyga taxminan 4 mlrd soʻm deb baholangan.
Kontekst
Binolar mamlakat energiya yakuniy iste’molining 40–50%iga toʻgʻri keladi, energiya tizimiga yozgi yuklama esa oʻsmoqda: 2026-yil 17 iyulda elektr energiyasining sutkalik iste’moli rekord 293,4 mln kVt·soatga yetdi — oʻtgan yilgi yozgi maksimumdan 7,6% yuqori, shu bilan birga oʻsha kuni ishlab chiqarish talabga zoʻrgʻa yetdi (296,1 mln kVt·soat), Toshkentning bir necha tumanida esa tarmoqlardagi texnologik nosozliklar tufayli vaqtincha uzilishlar yuz berdi, deb xabar berdi Energetika vazirligi. Aynan shu fonda binolar energiya samaradorligi nafaqat ekologik, balki amaliy vazifaga ham aylandi — nafaqat byudjetga, balki tarmoqlarga yuklamani kamaytirish usuli.
Hozirgi ZEB boʻyicha talablar — yakka tashabbus emas, balki uzunroq qarorlar zanjirining bir qismi. 2025-yil 11 martdayoq PP-100-sonli qaror 2025–2030-yillarga issiqlik ta’minoti islohotini ishga tushirdi: markazlashtirilgan isitish bilan qamrov 37% dan 58% gacha oshishi, tarmoqlardagi yoʻqotishlar esa 38% dan 20% gacha qisqarishi kerak; uning oʻzi ZEB standarti haqida gapirmaydi. 2026-yil 29 aprelda PF-70-sonli farmon 2026-yil uchun 4,3 mlrd kVt·soat elektr energiyasi va 2,8 mlrd kub metr gaz tejash maqsadlarini qoʻydi va hukumatga binolarga energiya samaradorligi toifalarini berish mexanizmini takomillashtirishni, jumladan beshta xalqaro sertifikatlash tizimini — BREEAM, LEED, EDGE, WELL va Fitwell — milliy standartlarga 2026-yil sentabrigacha integratsiya qilishni topshirdi; bu muddat ushbu material nashri bilan deyarli bir vaqtda keladi va bajarilgani hozircha tasdiqlanmagan. 2026-yil 14 mayda Vazirlar Mahkamasining 242-sonli qarori binolar energiya samaradorligini elektron platforma orqali avtomatik ekspress-baholashni ishga tushirdi — uning natijalari qaysi binolarga toʻliq energoaudit kerakligini koʻrsatadi. Energoauditorlarning oʻzi soni bir yilda toʻrt baravar oshib, 652 taga yetdi.
Davlat muassasalari, biznes va aholi uchun bu nimani anglatadi?
Davlat muassasalari uchun yangi talablar — endi tavsiya emas, byudjet mablagʻlari hisobidan har qanday kapital ta’mirlash yoki rekonstruksiyaning majburiy sharti, demak smetaning sezilarli oʻsishi ham: aynan oʻsha 20–30%, ular aniq bir uy hisobida bazaviy qiymatdan tashqari qoʻshimcha taxminan 800 mln — 1,2 mlrd soʻm boʻlib koʻrinadi. Xususiy quruvchilar va uy egalari uchun hozircha huquqiy jihatdan hech narsa oʻzgarmaydi — talablar tavsiya sifatida qoladi, — lekin 2026-yil sentabrigacha xalqaro sertifikatlash standartlarini milliy me’yorlarga integratsiya qilish kelajakda bunday talablar tijorat koʻchmas mulkiga ham tegishi mumkinligining birinchi qadami boʻlishi mumkin. Oddiy aholi uchun amaliy ta’sir tez kelmaydi va faqat islohot haqiqatan turar-joy uylariga yetib boradigan joyda: va’da qilingan gaz tejami va tarmoqlarga yuklamaning kamayishi — rejaga koʻra emas, amalda tekshirish mumkin boʻladigan narsa, 2028–2030-yillarga yaqin, «ZEB Ready» toifasi yangi davlat binolari uchun majburiy boʻlishi kerak boʻlganda.