Oʻzbekistonda mahkumlar uchun oziq-ovqat va zarur buyumlar xarid qilish tartibini oʻzgartirishmoqchi. IIV jazoni ijro etish muassasalarining ichki tartib qoidalariga oʻzgartirishlar tayyorladi. Loyiha jamoatchilik muhokamasiga qoʻyilgan.
Oʻzgartirishlar qabul qilinsa, mahkumlar va ularning yaqinlari ruxsat etilgan oziq-ovqat hamda zarur buyumlarni nafaqat muassasa ichidagi infokiosklar, balki tashqi elektron platformalar — saytlar va mobil ilovalar orqali ham xarid qila oladi.
Bunda odatiy marketpleyslardan erkin foydalanish nazarda tutilmagan. Muassasa ma’muriyati tovar ruxsat etilgan roʻyxatga kirishi va talablarga, jumladan, turi hamda qadoqlanishiga oid talablarga mosligini tekshirishda davom etadi.
Buyurtma qilingan buyumlar miqdori belgilangan limitdan oshsa, ortiqchasini muassasa omborida saqlash taklif etilmoqda. Mahkum ularni keyinroq ariza asosida olishi mumkin boʻladi. Manzil-koloniyalarda jazo oʻtayotganlar uchun esa, aksincha, loyiha vazn, tovarlar miqdori va oylik limitlar boʻyicha cheklovlarni bekor qilishni nazarda tutadi.
Hozircha gap aynan loyiha haqida ketmoqda: yangi qoidalar hali kuchga kirmagan.
Tizim hozir qanday ishlaydi?
Muassasa ichida tovarlarga buyurtma berish imkoniyati allaqachon mavjud. Amaldagi ichki tartib qoidalariga koʻra, mahkumlar shaxsiy hisobvaraqlaridagi mablagʻlar hisobidan oziq-ovqat va eng zarur buyumlarni naqd pulsiz xarid qilishi mumkin.
2025-yil mart oyidan buning uchun yuzni tanish tizimi — Face ID bilan jihozlangan infokiosklardan foydalanilishi kerak. Shaxsi aniqlangach, mahkum balans, oylik limit va xaridlar tarixi koʻrsatiladigan shaxsiy menyuga kiradi. Tizim chek beradi, ma’muriyat esa buyurtmaning besh kun ichida yetkazilishini nazorat qilishi kerak.
Demak, mahkumlarning oʻzi uchun onlayn xaridlar noldan joriy etilayotgani yoʻq. Asosiy oʻzgarish — buyurtmani muassasadan tashqarida, qarindosh va tashqi elektron platforma orqali rasmiylashtirish mumkin boʻlishida.
Kontekst
Mahkumlarning oziq-ovqat va eng zarur buyumlarni sotib olish huquqi Jinoyat-ijroiya kodeksida belgilangan. Ruxsat etilgan xarajatlar miqdori muassasa turi va saqlash sharoitlariga bogʻliq. Kodeks posilkalar va yoʻqlovlarni olishga ham ruxsat beradi, biroq ularning soni hamda vazni cheklanishi, ichidagi buyumlar esa tekshirilishi mumkin.
Oila uchun yoʻqlov yuborish odatda muassasaga borish, cheklovlarni hisobga olib tovarlar tayyorlash va tekshiruvdan oʻtishni anglatadi. Hammasiga masofadan buyurtma berish imkoniyati jarayonni yengillashtirishi va shaxsan borishlar sonini kamaytirishi mumkin.
Infokiosk yetkazib beruvchilarini tanlash qoidalarida operatorning oʻz dasturi, moliyaviy resurslari va tovarlarni yetkazish uchun logistika infratuzilmasi boʻlishi allaqachon nazarda tutilgan. Hujjatda erkin bozor mexanizmlariga asoslangan elektron doʻkonlardan foydalanish haqida ham aytilgan. Ammo e’lon qilingan shartlardan xaridor narxlarni qanday solishtirishi, yetkazib beruvchini qanday tanlashi, tovarni qanday qaytarishi yoki xato yechilgan mablagʻ yuzasidan qanday e’tiroz bildirishi tushunarsiz.
Alohida masala yuzni tanish bilan bogʻliq. «Shaxsga doir ma’lumotlar toʻgʻrisida»gi qonunga koʻra, insonning anatomik va fiziologik xususiyatlari haqidagi axborot biometrik ma’lumotlarga kiradi. Shu sababli bunday tizim uchun ma’lumotlarni saqlashning tushunarli qoidalari, ulardan foydalanish cheklovlari va ehtimoliy sizib chiqish uchun javobgarlik muhim.
Mahkumlar va ularning yaqinlari uchun nima oʻzgaradi
Qarindoshlar uchun yangi tartib kamroq qatnov va oziq-ovqat hamda zarur buyumlarni yuborishning soddaroq usulini anglatishi mumkin. Muassasalar uchun esa — pul, buyurtmalar va berilgan tovarlarning avtomatlashtirilgan hisobi.
Lekin qulay interfeysning oʻzi hali adolatli shartlarni kafolatlamaydi. Oilalar toʻlovdan oldin yakuniy narxni koʻra olishi, chek olishi, yetkazib berishni kuzatishi, sifatsiz tovarni qaytarishi va muassasa ma’muriyati ishtirokisiz shikoyat yubora olishi muhim.
Agar bu mexanizmlar shaffof boʻlsa, onlayn buyurtmalar mahkumlar va ularning yaqinlari hayotini haqiqatan yengillashtirishi mumkin. Agar esa tovarlardan foydalanish tanlov va narx nazoratisiz bitta yetkazib beruvchiga bogʻlanib qolsa, raqamlashtirish oddiy xaridni yopiq va qimmat xizmatga aylantirishi mumkin.