Oʻchoqdagi vaziyat
JSST ma’lumotlariga koʻra, 6 oktyabr holatiga Kongo Demokratik Respublikasida (KDR) 8728 ta holat va 4205 ta oʻlim tasdiqlangan, 2269 kishi sogʻaygan. Oʻlim darajasi 48,2 foizni tashkil etadi, Shimoliy Kivu viloyatida esa 57,7 foiz — ya’ni kasallanganlarning yarmidan koʻpi vafot etadi. 26 ta viloyatdan yettitasi va 64 ta sogʻliqni saqlash zonasi ta’sirlangan. Avj olish may oyidan beri davom etmoqda.
Nega bu avj olish avvalgilaridan ogʻirroq?
Qoʻzgʻatuvchi — Bundibujio virusi, oʻtgan epidemiyalar esda qolgan Zair virusi emas. Zair virusiga qarshi Ervebo va Mvabea vaksinalari hamda ansuvimab va inmazeb preparatlari roʻyxatdan oʻtkazilgan. Bundibujioga qarshi tasdiqlangan vaksinalar va maxsus davolash usullari, JSST ma’lumotlariga koʻra, mavjud emas. Tashkilot bu avj olishni KDR tarixidagi barcha ebolavirus avj olishlari ichida eng yirigi deb atadi. Bu virus uchun yuqori oʻlim darajasi yangilik emas: 2007 va 2012-yillardagi oldingi avj olishlarda u mos ravishda 30 va 50 foizni tashkil etgan. Erta qoʻllab-quvvatlovchi terapiya yordam beradi, kasallik tarqalishini esa bemorlarni aniqlash, izolyatsiya qilish, kontaktlarni kuzatish va xavfsiz dafn etish orqali jilovlash mumkin.
Virus chegaralardan qanday oʻtmoqda?
Keniya 6 oktyabrda birinchi import holatini tasdiqladi: bemor KDRdan Uganda orqali kelgan va 5 oktyabrda vafot etgan. AP ma’lumotlariga koʻra, keyinroq mamlakatda yana holatlar aniqlangan: jami toʻqqiztasi, barchasi birinchi bemor bilan bogʻliq. 1 oktyabrda KDRda epidemiyaga qarshi kurashda ishlagan kasallangan tibbiyot xodimi Niderlandiyaga evakuatsiya qilindi.
Nigeriyada holat 20 oktyabrda Abujada tasdiqlandi: 7 oktyabrda paydo boʻlgan dastlabki alomatlardan taxminan toʻrt kun oldin Ugandadan kelgan ayol kasallangan. U yordam soʻrab 11 oktyabrda xususiy klinikaga murojaat qilgan. Virus xuddi oʻsha Bundibujio ekani aniqlandi, 44 nafar kontakt kuzatuv ostida. Zararlanish manbai aniqlanmagan: JSST ayolning yoʻnalishi va kontaktlarini aniqlamoqda; Uganda rasmiylariga koʻra, u Kongo sharqiga xizmat safariga borgan, biroq Nigeriya rasmiylari buni tasdiqlamadi.
Bu Oʻzbekiston uchun nimani anglatadi?
JSSTning joriy xavf bahosi 14 avgustdan: KDR uchun juda yuqori, unga qoʻshni davlatlar uchun yuqori, Afrikaning qolgan qismi va global darajada past. JSST sayohat va savdoga cheklovlar qoʻyishdan toʻgʻridan-toʻgʻri voz kechishga chaqirib, buning oʻrniga epidemiologik nazorat va chegaralararo hamkorlikni kuchaytirishni taklif qiladi.
Mamlakat hududini karantin va oʻta xavfli infeksiyalarning kirib kelishidan himoya qilish 2022-yil 8-sentyabrda tasdiqlangan va shu yilning 14-sentyabridan amal qiladigan 0034-22-sonli sanitariya qoidalari bilan tartibga solinadi. Iyun boshida Sanitariya-epidemiologiya qoʻmitasi Telegramda Oʻzbekistonda Ebola tarqalish xavfini past deb baholagan va chegarada kelayotganlar tibbiy kuzatuvdan oʻtkazilayotgani haqida xabar bergan edi. Keniya va Nigeriyadagi holatlardan keyin yangi bayonot topa olmadik.
Kasallikning oʻzi haqida nimani bilish muhim
Inkubatsiya davri 2 kundan 21 kungacha davom etadi va odam faqat alomatlar paydo boʻlgandan keyingina yuqumli boʻladi — alomatsiz tashuvchi infeksiyani yuqtirmaydi. Yuqish kasallar va vafot etganlarning qoni va tana suyuqliklari, shuningdek ifloslangan buyum va yuzalar orqali sodir boʻladi.
Kasallik toʻsatdan boshlanadi: isitma, holsizlik, mushak va bosh ogʻrigʻi, tomoq ogʻrigʻi, keyin qusish, ich ketishi, qorin ogʻrigʻi va toshma. Odatiy belgi hisoblanadigan qon ketishlar kam uchraydi va odatda kechki bosqichlarda kuzatiladi. Alohida xavf omili — marhumning jasadi bilan bevosita aloqa bilan oʻtadigan dafn marosimlari.
Kontekst
2026-yil may oyida JSST KDR va Ugandadagi Bundibujio virusi avj olishini xalqaro ahamiyatga ega jamoat salomatligi sohasidagi favqulodda holat deb e’lon qildi — bu tashkilot oʻta jiddiy hollarda joriy qiladigan rejim. Uning bahosiga koʻra, Ebolaning oʻrtacha oʻlim darajasi 50 foiz atrofida, turli avj olishlarda esa 25 dan 90 foizgacha boʻlgan.
Material faqat ma’lumot berish uchun moʻljallangan va shifokor maslahatining oʻrnini bosmaydi.