Prezident Shavkat Mirziyoyev Andijon viloyatida qurilayotgan «Andijon Jinlun yangi energiya» korxonasiga tashrif buyurdi, deb xabar bergan edi president.uz 2026-yil 23-sentabrda. Zavod toʻlaligicha xorijiy investitsiyalar hisobidan — $20 mln evaziga moliyalashtirilmoqda va 2027-yilda toʻliq quvvatga chiqishi kerak. Shundan keyin korxona yiliga qiymati 70 mlrd soʻm boʻlgan 100 ta kichik GES majmuasini, shuningdek mikrogidroenergetika uskunalari, dastgohlar va elektrotexnika mahsulotlarini ishlab chiqaradi. Loyiha mintaqada 200 ta ish oʻrni yaratadi.
Mahsulotni Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Tojikistonga yetkazib berish rejalashtirilgan, bu eksportni yiliga $3 mlngacha yetkazadi. Alohida, kompaniya Andijon viloyatida oʻzining bir nechta mikroGESlarini qurmoqchi — buning uchun viloyatda Katta Fargʻona kanalining doimiy suv oqimi mavjud.
Oʻzbekistonga nega shuncha kichik GES kerak?
Andijondagi loyiha alohida qurilish emas, balki kengroq davlat dasturining bir qismidir. U Prezidentning 2025-yil 28-martdagi mintaqalarda 2025–2026-yillarda mikroGESlar tarmogʻini rivojlantirish toʻgʻrisidagi qaroriga tayanadi: hujjatda umumiy quvvati 164 MVt boʻlgan 2 983 ta mikroGES qurish, yiliga 500 mln kVt·soat ekologik toza elektr energiyasi ishlab chiqarish hamda qurilish bosqichida 1 200 ta va doimiy 520 ta ish oʻrni yaratish maqsad qilingan — bunda zavodning oʻzi beradigan 200 ta ish oʻrni hisobga olinmagan. 2026-yil aprel oxirida Prezidentga gidroenergetikani rivojlantirishning kengroq dasturi — 2032-yilgacha $5,8 mlrd miqdoridagi 73 ta loyiha taqdim etildi, ular quvvati 164 MVt boʻlgan oʻsha 2 983 ta kichik va mikroGESni ham oʻz ichiga oladi, deb xabar bergan edi Gazeta.uz. Quvvati 100 kVtgacha boʻlgan stansiyalar uchun loyihalash va qurilish soddalashtirildi, suv xoʻjaligi obyektlari esa oʻz ehtiyoji uchun 50 kVtgacha boʻlgan qurilmalarni qura oladi.
Oʻzbekiston ichida bu kimga va nima beradi?
Zavoddan va butun dasturdan turli guruhlar foyda koʻradi, va bir vaqtda emas.
Birinchi va eng aniq foydani Andijon viloyatidagi zavodning 200 nafar yangi xodimi koʻradi, ulardan keyin esa butun mamlakat boʻylab mikroGESlar qurilishidagi ishchilar: PQ-129-sonli qaror buning uchun 1 200 ta vaqtinchalik va stansiyalar ishga tushgach yana 520 ta doimiy ish oʻrnini nazarda tutadi.
Ikkinchi guruh — sugʻorish kanallari yaqinidagi fermer xoʻjaliklari, tadbirkorlar va suv xoʻjaligi obyektlari, birinchi navbatda Andijonda Katta Fargʻona kanalidagi kabi doimiy suv oqimi mavjud joylarda. Aynan ular uchun davlat irrigatsiya tizimlarida taxminan 3 ming potensial maydonchani belgiladi, yerni olishni soddalashtirdi (yer soligʻi stavkasi boʻyicha 20 yilga ijara) va tayyor mikroGES majmualarini boʻlib-boʻlib sotib olishga ruxsat berdi — dastlab 30%, qolganini 60 oy davomida. Bunday majmualar endilikda chet eldan olib kelinmasdan, Andijonda ishlab chiqarilishi bu yoʻlni tezroq va arzonroq qilishi kerak.
Uchinchi guruh — yangi stansiyalardan oxir-oqibat elektr energiyasi oladigan aholi punktlari aholisi: 2025-yil 28-martdagi qaror maqsadiga koʻra, taxminan 280 ming kishi haqida gap bormoqda, gaz iste’molining yiliga 151 mln kubometrga kamayishi esa samaraning bir qismini qishda gaz bilan isitishga va elektr ta’minotidagi uzilishlarga bogʻliq xonadonlar his qilishini koʻrsatadi.
Bu mintaqa va mamlakat iqtisodiyoti uchun nimani anglatadi?
Andijon viloyati uchun bu, birinchi navbatda, yangi sanoat ishlab chiqarishi va kelajakda emas, hozirdanoq ish oʻrinlaridir — ularning samarasi oxir-oqibat nechta mikroGES qurilishiga bogʻliq emas. Butun mamlakat uchun asosiy amaliy savol zavodning oʻzida emas, balki butun mikroGES dasturi — 2026-yilgacha 2 983 ta stansiya — e’lon qilingan hajmda amalga oshishga ulguradimi, degan savoldadir: buni tanlab olingan 3 ming maydonchaning nechtasi haqiqatan qurilmalarga ega boʻlishi va va’da qilingan 280 ming kishining nechtasi amalda yangi generatsiyaga ulanishi orqali tushunish mumkin boʻladi.