Oliy Majlis Qonunchilik palatasi 2026-yil 25 avgustda «Ichki ishlar organlarining profilaktika inspektori maqomi toʻgʻrisida»gi qonun loyihasini birinchi oʻqishda ma’qulladi.
Hujjat inspektorning vazifalari, huquqlari, majburiyatlari va javobgarligini tavsiflaydi. U huquqbuzarliklar profilaktikasi shakllarini oʻzi belgilay oladi, majburiy koʻrsatmalar chiqara oladi, taqdimnomalar kirita oladi va ularning bajarilishini talab qila oladi. U fuqarolar murojaatlarini qabul qilishi va ularga tez javob berishi, huquqbuzarlik joyiga borib tekshiruv oʻtkazishi, birinchi yordam koʻrsatishi shart.
Asosiy yangilik — hisobdorlik. Inspektor har chorakda aholi va jamoatchilik oldida biriktirilgan hududdagi ishi haqida hisobot beradi, deb xabar beradi Gazeta.uzning oʻzbek tahririyati. Shu bilan birga aholining uning faoliyatiga «ishonchsizlik tashabbusi»ni bildirish mexanizmi joriy etiladi.
Qarama-qarshi qism ham bor — inspektorning oʻziga kafolatlar. Loyiha uning kasbiy faoliyatiga asossiz aralashuvga va xizmat vazifalariga aloqador boʻlmagan ishlarga jalb etishga yoʻl qoʻymaydi. Alohida sha’ni va qadr-qimmatini davlat tomonidan himoya qilish, munosib mehnat haqi va xizmat sharoitlarini yaxshilash sanab oʻtilgan.
Uchastkaviyning ishida aynan nima oʻzgaradi
Bugun inspektor yuqoriga hisobot beradi — tuman va yuqori turuvchi rahbariyat oldida. Loyiha bu hisobotning bir qismini pastga, aholiga qaratadi: chorakda bir marta uchastkaviy mahalla oldiga chiqib, nima qilganini aytib beradi.
Shu bilan birga u koʻproq mustaqillikka ega boʻladi. Profilaktika shakllarini oʻzi tanlaydi, koʻrsatmalarni oʻzi chiqaradi, ba’zi tarkiblar boʻyicha esa oraliq instansiyalarsiz oʻzi ma’muriy jazo qoʻllay oladi. Ya’ni bir xil odamning vakolatlari kengayadi va ochiq hisobdorlik paydo boʻladi.
Kontekst
Islohot ancha oldin boshlangan. 2026-yil 8 aprelda Prezident huzuridagi yigʻilishda jamoat xavfsizligi tizimi muhokama qilindi va uning koʻlami aytildi: IIVning tegishli departamentida vazirlik shaxsiy tarkibining taxminan 30% ishlaydi, 10 mingdan ortiq inspektor 9 mingga yaqin mahallaga biriktirilgan, ular bir yilda fuqarolarning 2,5 milliondan ortiq murojaatini koʻrib chiqqan, 470 mingdan ortiq holat boʻyicha materiallar sudga yuborilgan.
Da’vo shunday ifodalangan: inspektorlar ustida boshqaruv boʻgʻinlari koʻpayib ketgani sababli mahallalarda profilaktikaga yetarli e’tibor berilmayapti. Rasmiy tildan tarjimada — uchastkaviy oʻz hududidan koʻra hisobot bilan band.
2026-yil 29 iyunda qonun loyihasi Prezidentga taqdim etildi. Oʻshanda inspektorlarni taxminan 50 ta xos boʻlmagan vazifadan ozod qilish, oltita kam ahamiyatli tarkib boʻyicha oʻzlari jazo qoʻllash huquqini berish, onlayn-yoʻriqnomalar va «Mening inspektorim» elektron tizimini joriy etish haqida xabar berilgan edi.
Bu mahalla aholisi uchun nimani anglatadi?
Hozircha deyarli aniq hech narsa, va bu asosiy kuzatuv. «Ishonchsizlik tashabbusi» qiymati butunlay tartibda, tartib esa yoʻq. Uni necha kishi qoʻllab-quvvatlashi kerak? Kim koʻradi — fuqarolar yigʻini, tuman ichki ishlar boʻlimi yoki yuqori turuvchi rahbariyat? Inspektorga nima boʻladi: xizmat tekshiruvi, koʻchirish, ishdan boʻshatish yoki suhbat? U qarorni shikoyat qila oladimi? Tashabbusga imzo chekkan kishi bosimdan himoyalanganmi?
Javoblarga normaning nimaga aylanishi bogʻliq. Agar tartib ikkinchi oʻqishda yozilib, ishga tushsa, aholida ichki ishlar organining aniq xodimiga ta’sir qilishning kam sonli rasmiy usullaridan biri paydo boʻladi. Agar u idoraviy yoʻriqnomaga qoldirilsa, tashabbus qonundagi satr boʻlib qolish xavfi bor — inspektor vakolatlari esa har holda kengayadi.
Buni koʻrsatadigan belgi: ikkinchi oʻqishga kelib matnda tashabbusni berish va koʻrib chiqish tartibi — chegara, muddatlar va mas’ul organ bilan — paydo boʻladimi.