Talab Yevropa sun’iy intellekt toʻgʻrisidagi qonunining (AI Act) 50-moddasida nazarda tutilgan va 2026-yil 2-avgustdan amal qiladi, Yevrokomissiya xabar berishicha. Normaning maqsadi — auditoriyani aldov va manipulyatsiyadan himoya qilish.

Qonun majburiyatlarni ikki tomon oʻrtasida taqsimlaydi. Generativ tizimlar ishlab chiqaruvchilari yaratilgan matn, tasvir, video va audiolarga bunday kontentni tanib olish mumkin boʻlgan mashina oʻqiy oladigan belgi joylashtirishi kerak. Bu tizimlardan ishda foydalanadiganlar — tahririyatlar, marketologlar, kontent mualliflari — auditoriyaga koʻrinadigan tarzda dipfeyklarni va yaratilgan matnlarning bir qismini belgilashi kerak.

Nimani belgilash kerak

Qonun ikki holatni koʻrsatadi.

Birinchisi — dipfeyklar: sun’iy intellekt yaratgan yoki oʻzgartirgan, haqiqiy odamlar, joylar yoki voqealarga oʻxshash va haqiqiy boʻlib tuyulishi mumkin boʻlgan tasvir, video va ovozlar. Yevrokomissiya keltirgan misollar orasida sun’iy intellekt mebel bilan «jihozlagan» boʻsh kvartira fotosurati ham bor.

Ikkinchisi — jamoatchilik e’tiboridagi mavzularda auditoriyani xabardor qilish uchun e’lon qilinadigan, sun’iy intellekt yaratgan yoki oʻzgartirgan matnlar. Ularni faqat matnni inson tekshirmagan va hech kim tahririyat mas’uliyatini oʻz zimmasiga olmagan taqdirdagina belgilash kerak.

Agar dipfeyk badiiy, satirik yoki toʻqima asarga kirsa, u haqida baribir xabar berish kerak, lekin idrok etishga xalaqit bermaydigan shaklda. Muharrir tekshirgan va tahririyat javob beradigan matnni belgilash shart emas. Dipfeyklarga bu istisno tatbiq etilmaydi.

Masalan, sun’iy intellekt tarjima qilgan, muharrir oʻqib chiqib, nashr etgan yangilik qonun mantigʻiga koʻra belgilashni talab qilmaydi. Muharrir ishtirokisiz nashr etiladigan avtomatik SI-dayjest belgilanishi kerak.

Belgilash qanday koʻrinadi

Yevrokomissiya belgilar toʻplamini sun’iy intellekt kontentini belgilash uchun ishlab chiqdi. Ulardan bepul va muallifni koʻrsatmasdan foydalanish mumkin:

«AI» — materialni yaratishda sun’iy intellekt ishtirok etgan boʻlsa, qisqa izoh bilan birga;

«AI GENERATED» — inson ishtirokisiz butunlay sun’iy intellekt yaratgan kontent uchun, masalan, sun’iy intellekt tayyorlagan yangiliklar xulosasi;

«AI MODIFIED» — sun’iy intellekt yordamida qisman oʻzgartirilgan haqiqiy material uchun, masalan, yuzi almashtirilgan fotosurat.

Belgi odam materialni birinchi marta koʻrganida darhol koʻrinib turishi va qayta joylashtirilganda hamda yuklab olinganda saqlanib qolishi kerak. Uning izohi oddiy tilda yoziladi, koʻzi ojiz foydalanuvchilar uchun muqobil matn kerak. Belgining oʻzi qonunga rioya qilinganini anglatmaydi: bu talablarni bajarishning shunchaki usuli.

Amaliyot kodeksi

Kompaniyalarga 50-moddani bajarishda yordam berish uchun mustaqil ekspertlar soha ishtirokida Sun’iy intellekt kontenti shaffofligi boʻyicha amaliyot kodeksini tayyorladi. Ishni Yevropa sun’iy intellekt idorasi muvofiqlashtirdi, yakuniy matn 2026-yil 10-iyunda e’lon qilindi, Yevrokomissiya saytida aytilishicha. Kodeks ikki boʻlimdan iborat: birinchisi — ishlab chiquvchilar uchun mashina oʻqiy oladigan belgilar haqida, ikkinchisi — sun’iy intellektdan foydalanuvchilar uchun dipfeyk va matnlarni koʻrinadigan tarzda belgilash haqida.

Kodeksga qoʻshilish ixtiyoriy, ammo 50-modda talablarining oʻzi majburiy. Yevrokomissiya va Sun’iy intellekt kengashi kodeksni qonunga rioya qilinishini tasdiqlashning yetarli usuli deb tan oldi. Uni imzolamaganlar regulyatorlarga oʻz choralari yetarli ekanini isbotlashi kerak boʻladi.

Iyul oxiriga kelib kodeksni 190 ga yaqin kompaniya va tashkilot imzoladi, Yevrokomissiya xabar beradi. Ishlab chiquvchilar orasida OpenAI, Google, Microsoft, Meta, Anthropic va Mistral, sun’iy intellekt foydalanuvchilari orasida Getty Images, Lenovo va Lufthansa bor, CADE Project yozadi. E’lon qilingan misollar orasida media tashkilotlar yoʻq.

Muddatlar va jazolar

Digital Omnibus tuzatishlar paketi 50-moddani deyarli oʻzgartirmadi, ammo mashina oʻqiy oladigan belgilar boʻyicha muhlat berdi. 2026-yil 2-avgustgacha bozorga chiqarilgan tizimlar bu talabni 2026-yil 2-dekabrgacha bajarishi kerak, Morais Leitão yuridik firmasi yozadi. Dipfeyk va matnlarni belgilash majburiyati 2-avgustdan muhlatsiz amal qiladi.

AI Act shaffoflik talablarini buzganlik uchun 15 mln yevrogacha yoki kompaniyaning global yillik aylanmasining 3 foizigacha jarima nazarda tutadi. Rioya etilishini Yevropa Ittifoqi mamlakatlarining milliy nazorat organlari va Yevropa sun’iy intellekt idorasi kuzatadi.

Kontekst

AI Act Yevropa Ittifoqida amal qiladi, ammo sun’iy intellekt tizimlari natijasi Yevropa Ittifoqida ishlatilsa, boshqa mamlakatlardagi kompaniya va foydalanuvchilarga ham tatbiq etiladi. Bu Yevropa auditoriyasi yoki yevropalik buyurtmachilar uchun ishlaydigan Markaziy Osiyodagi tahririyatlar, blogerlar va SMM-agentliklarga tegishli boʻlishi mumkin.

Oʻquvchilar uchun «AI» belgisi — maslahat, ammo kafolat emas:

  • belgi yoʻqligi materialning haqiqiyligini isbotlamaydi: soxtani ataylab yaratgan odam uni belgilamaydi;

  • belgi materialning yolgʻon ekanini anglatmaydi: «AI MODIFIED» faqat tasvir oʻzgartirilganini bildiradi;

  • skrinshot yoki qirqishda belgi yoʻqoladi, shuning uchun birlamchi manbani izlash kerak.