Orinbayev aytib berdi loyihalar haqida prezident ishtirokidagi yangi obyektlarni foydalanishga topshirish marosimida. Uning aytishicha, hududda yaratilgan sharoitlar endi investorlar va loyihalar sifatiga koʻproq e’tibor qaratish imkonini beradi. Investorlar kimligi, obyektlar qanday quvvatga ega boʻlishi va ular qachon ishga tushirilishini u aytmadi.
Xuddi shu marosimda qiymati $260 mln boʻlgan «Nukus-2» shamol elektr stansiyasi ishga tushirildi, Spot xabar beradi. Respublikada yana bir shamol elektr stansiyasini Saudiya Arabistonining ACWA Power kompaniyasi qurmoqda, loyiha qiymati — $3,3 mlrd.
Mayning zonasi qanday tashkil etilgan
Besqala Mining Valley zonasi prezidentning PQ-143-sonli qarori (2026-yil 17-aprel) bilan tashkil etilgan. Uning hududi butun Qoraqalpogʻistonni oʻz ichiga oladi. Hujjat asosiy maqsad sifatida qayta tiklanadigan energiya manbalaridan samarali foydalanish, investitsiyalarni jalb qilish va ish oʻrinlari yaratishni koʻrsatadi.
Zonani Qoraqalpogʻiston Vazirlar Kengashi tuzgan direksiya boshqaradi. Kompaniya direksiyaga ariza beradi va ma’qullangach rezident maqomini oladi. Mayning uchun ruxsatnomani unga Istiqbolli loyihalar milliy agentligi qoʻshimcha hujjatlarsiz beradi.
Faqat Qoraqalpogʻistonda roʻyxatdan oʻtgan kompaniyalar rezident boʻla oladi. Mayning faqat roʻyxatdan oʻtishda koʻrsatilgan manzilda, alohida xonada amalga oshirilishi mumkin. Kompaniyaga rahbarlik qilish va unga egalik qilish huquqi sudlanganligi oʻchirilmagan yoki iqtisodiy jinoyatlar, pul yuvish va korrupsiyada gumon qilinayotgan shaxslarda yoʻq. Yashirin mayning va anonim kriptovalyutalarni qazib olish taqiqlanadi.
2035-yil 1-yanvargacha rezidentlarning mayningdan olgan daromadlari soliq va yigʻimlardan ozod. Buning oʻrniga kompaniyalar har oy direksiyaga daromadning 1 foizini toʻlaydi. Direksiyaning sof foydasi Qoraqalpogʻiston byudjetiga tushadi.
Rezidentlar elektr energiyasini umumiy tarmoqdan, qayta tiklanadigan manbalardan va vodorod stansiyalaridan olishi, kriptovalyutani Oʻzbekiston va xorijiy platformalarda sotishi yoki boshqa kriptoaktivlarga almashtirishi, shuningdek, qishloq xoʻjaligi yerlaridagi issiqxonalarni uskunalar issiqligi bilan isitishi mumkin. Rezidentlar kriptovalyutani sotishdan tushgan mablagʻni Oʻzbekiston banklaridagi hisobraqamlarga oʻtkazishi shart.
Zona umumiy qoidalardan nimasi bilan farq qiladi
Zonadan tashqarida Oʻzbekistonda faqat kompaniyalar va faqat quyosh stansiyalaridan olingan elektr energiyasi bilan mayning bilan shugʻullanishi mumkin. Bu qoida raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish va kripto-aktivlar aylanmasi toʻgʻrisidagi 2018-yil 3-iyuldagi PQ-3832-sonli qaror bilan belgilangan. PQ-143 uni keltiradi va zona uchun istisno qiladi. 2022-yilda maynerlar quyosh energiyasiga oʻtkazilganda, rasmiylar buni elektr energiyasi yetishmasligi bilan izohlagan: 2020-yilda mamlakat 66,4 mlrd kVt·soat ishlab chiqargan, 69,1 mlrd kVt·soat iste’mol qilgan, Kursiv yozgan edi.
Zonada umumiy energiya tizimidan ham foydalanish mumkin. Bunday elektr uchun maynerlar iste’molchilarning ikkinchi guruhi tarifini ikki baravar oshirib toʻlaydi va uni alohida hisoblagichda hisobga oladi. Spot ma’lumotlariga koʻra, bu 1 kVt·soat uchun 1800 soʻm, qiymati 100 mln dollardan boshlanadigan loyihalar ikki baravar tarifdan ozod. Ruxsatsiz tarmoqqa ulanganlik uchun tarif besh baravar oshiriladi.
Mayning va «yashil» energetika
Kriptovalyuta mayningi va ma’lumotlar markazlari koʻp elektr energiyasi iste’mol qiladi. Barqaror elektr ta’minoti — Oʻzbekistondagi ma’lumotlar markazlariga xalqaro investorlar beradigan asosiy savol. Bu haqda 24-avgust kuni Toshkentdagi moliya forumida Prezident Administratsiyasi departamenti rahbari Bobur Xoʻjayev aytdi, Gazeta.uz yozadi.
Xoʻjayev aytishicha, ma’lumotlar markazlari uchun Qoraqalpogʻiston qayta tiklanadigan energiyaning katta resurslari tufayli tanlangan: u yerda allaqachon shamol va quyosh elektr stansiyalari qurilmoqda. Uning ma’lumotlariga koʻra, mamlakatda elektr ishlab chiqarishda «yashil» energiya ulushi 30 foizdan oshdi. 2023-yilda tasdiqlangan «Oʻzbekiston — 2030» strategiyasining birinchi tahririda umumiy energiya iste’molida qayta tiklanadigan manbalar ulushini 40 foizga yetkazish maqsad qilingan edi.
Mayning zonasi toʻgʻrisidagi qaror faqat qayta tiklanadigan energiyani nazarda tutmaydi. Hujjat Energetika vazirligi, Toʻgʻ-kon sanoati va geologiya vazirligi hamda Istiqbolli loyihalar agentligi taklifini ma’qullaydi: investorlar kam rentabelli va tugab borayotgan uglevodorod konlarida, shuningdek, transport infratuzilmasi boʻlmagan konlarda mayning uchun elektr energiyasi ishlab chiqarishi mumkin. Bunday konlarni investorlarga berish tartibini Energetika vazirligi ikki oy ichida tasdiqlashi kerak edi.
Qoraqalpogʻiston Vazirlar Kengashiga mayning uchun qayta tiklanadigan energiya manbalariga yer ajratishning soddalashtirilgan tartibini tayyorlash topshirilgan.
Kontekst
Qozogʻistonda 2021-yilda mayning oʻsishi energetika tizimiga ta’sir qildi. Oʻn oy ichida elektr iste’moli taxminan 8 foizga oshdi, odatda esa yiliga 1–2 foizga oshadi. Energetika vazirligi buni roʻyxatdan oʻtmagan mayning fermalari faoliyati bilan izohladi va ularning tarmoqqa ulanishini cheklab qoʻydi, Kapital.kz yozgan edi.
Qoraqalpogʻistonda mayning bilan shugʻullanmoqchi boʻlgan kompaniyalar respublikada roʻyxatdan oʻtishi va zona direksiyasiga ariza berishi kerak. Soliq imtiyozlari 2035-yil 1-yanvargacha amal qiladi.