Bosh prokuratura Ma’muriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksni 188⁵-modda bilan toʻldirish haqidagi qonun loyihasini jamoatchilik muhokamasiga qoʻydi. Modda «Huquqbuzarliklar haqida xabar berish toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish» deb nomlanadi. Me’yoriy hujjatlar loyihalari portalidagi muhokama 2026-yil 4-sentyabrdan 19-sentyabrgacha davom etadi.

Loyihaga koʻra, huquqbuzarliklar haqida xabar berish majburiyati yuklangan davlat organi yoki boshqa tashkilotning mansabdor shaxsi yoki xodimi bu haqda belgilangan tartibda ichki ishlar organlariga va «Inson» ijtimoiy xizmatlar markazlariga xabar bermasa, javobgarlik yuzaga keladi.

Loyihada quyidagi jarimalar nazarda tutilgan:

• fuqarolar va xizmatchilarga — BHMning 3 baravaridan 5 baravarigacha (1,32–2,2 mln soʻm), jazo qoʻllanilganidan keyin bir yil ichida takroran sodir etilsa — BHMning 5 baravaridan 10 baravarigacha (2,2–4,4 mln soʻm);

• mansabdor shaxslarga — BHMning 5 baravaridan 10 baravarigacha (2,2–4,4 mln soʻm), takroran sodir etilsa — BHMning 10 baravaridan 15 baravarigacha (4,4–6,6 mln soʻm).

Yangi modda boʻyicha ishlarni jinoyat ishlari boʻyicha sudlar koʻrib chiqadi: kodeksning 245-moddasiga tegishli qoʻshimcha kiritilmoqda. Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan kuchga kiradi.

Loyiha nima bilan asoslanadi

Loyihaning izoh qismida amaldagi qonunchilik mansabdor shaxslar va xodimlarning huquqbuzarliklar haqida xabar bermaganligi uchun ma’muriy javobgarligini belgilamasligi, bu esa ayrim hollarda ularning yashirilishiga olib kelishi aytilgan. Qonun ishlab chiquvchilar fikricha, davlat organlari va tashkilotlari xodimlarining javobgarligini kuchaytirishi hamda fuqarolar, birinchi navbatda ayollar va voyaga yetmaganlar huquqlarini himoya qilishni mustahkamlashi kerak.

Normaning asosiy maqsadi, tushuntirish xatida ta’kidlanishicha, 16 yoshga toʻlmagan qizlarning erta nikohi va homiladorligini yashirishning oldini olishdan iborat, Gazeta.uz yozadi.

Xotin-qizlar va bolalar huquqlarini himoya qilish haqidagi farmon nimani nazarda tutadi

Bunday holatlar haqida xabar berish majburiyati prezidentning 2026-yil 3-martdagi farmoni bilan belgilangan — «Xotin-qizlar va bolalar huquqlarini himoya qilishni kuchaytirish, shuningdek, ularga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik holatlarining oldini olishga doir qoʻshimcha tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar toʻgʻrisida». Farmonga koʻra, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, FHDYO organlari, ta’lim va tibbiyot muassasalari hamda diniy tashkilotlar vakillari ichki ishlar organlari va «Inson» markazlariga 16 yoshgacha boʻlgan erta nikoh va homiladorlik haqida xabar berishi shart. Xabar bermaganlik uchun farmon ma’muriy javobgarlikni nazarda tutadi. Farmonning xuddi shu bandi haqida ma’lumot kelib tushgan ayollarga oid ma’lumotlarning maxfiyligi va himoyasini kafolatlaydi.

Xuddi shu farmonda quyidagilar nazarda tutilgan:

• 2026-yil 1-sentyabrdan — nikoh yoshi talablarini buzganlik uchun jarimalarning 15 foizini qoidabuzarlik haqida xabar bergan shaxslarga mukofot sifatida yoʻnaltirish;

• 2027-yildan — ikkala turmush oʻrtogʻi ham 21 yoshdan oshgan va birinchi marta turmush qurayotgan yosh oilalarga bir yarim baravar miqdorda davlat yordami koʻrsatish;

• 2026-yil oxirigacha — Ichki ishlar vazirligining jinoyat va hodisalarni hisobga olish elektron tizimida 16 yoshgacha boʻlgan erta nikoh va homiladorlik haqidagi xabarlar uchun «Oʻsmir-signal» modulini ishlab chiqish va unga boshqa idoralarning axborot tizimlarini integratsiya qilish.

Muhokama ishtirokchilari nimani taklif qildi

Portalda loyihaga beshta taklif kelib tushdi. E’lon qilingan izohlarda muhokama ishtirokchilari quyidagilarga e’tibor qaratdi.

Muhokama ishtirokchilaridan biri loyiha har qanday tashkilot xodimlari tomonidan har qanday huquqbuzarlik haqida xabar bermaslik uchun javobgarlikni kengaytirishini, farmon esa aniq subyektlarga va birinchi navbatda 16 yoshgacha boʻlgan erta nikoh va homiladorlikka taalluqli ekanini ta’kidladi. Uning baholashicha, loyihada kim, qanday faktlar haqida, qaysi muddatda va qanday shaklda xabar berishi shartligi belgilanmagan. U shuningdek moddaning sanksiyasida «fuqarolar» tilga olinganini, dispozitsiyada esa faqat mansabdor shaxslar va xodimlar haqida gap ketayotganini, ota-ona qaramogʻidan mahrum boʻlgan bolalar haqida xabar bermaganlik uchun javobgarlik esa kodeksning 47¹-moddasida allaqachon nazarda tutilganini — mansabdor shaxslar uchun BHMning 3 baravaridan 7 baravarigacha — koʻrsatdi. Izoh muallifi loyihani PF-256-sonli farmon (2025-yil 24-dekabr) bilan muvofiqlashtirishni taklif qildi, unda bolalarga nisbatan zoʻravonlik haqida xabar bermaganlik uchun javobgarlik ham nazarda tutilgan.

Boshqa bir ishtirokchi normani hayot, sogʻliq va jinsiy daxlsizlikka tahdid soladigan, shuningdek, ayollar va voyaga yetmaganlar huquqlarini qoʻpol buzadigan huquqbuzarliklar bilan cheklashni taklif qildi. U shuningdek huquqbuzarlik haqida xabar bergan xodimlarni bosim, intizomiy jazo va ishdan boʻshatishdan himoya qilishni mustahkamlashni ham taklif qildi.

Kontekst

PF-256-sonli farmon (2025-yil 24-dekabr) bilan 2026–2030-yillarga moʻljallangan Bolalarni zoʻravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish strategiyasi tasdiqlangan. 2026-yil 1-sentyabrdan farmon ta’lim, sogʻliqni saqlash va ijtimoiy himoya xodimlariga, tashkilotning mulkchilik shaklidan qat’iy nazar, bolalarga nisbatan zoʻravonlik holatlari aniqlangani haqida xabar bermaganlik uchun ma’muriy javobgarlik joriy etadi. Farmon IIV va boshqa idoralarga uch oy ichida tegishli qonun loyihasini Vazirlar Mahkamasiga kiritishni topshirgan.

2026-yil 3-martdagi taqdimotda Oʻzbekistonda nikohlarning 40 foizini 18–19 yoshdagilar tuzishi ma’lum qilingan edi, Spot yozgan.

Fevral oyida Toshkent prokurori vazifasini bajaruvchi Anvar Urmanov poytaxtda 1000 ga yaqin jinoyat yashirilgani holatlari haqida ma’lum qilgan edi, Gazeta.uz yozadi. Tekshiruvlar natijasida jinoyat ishi qoʻzgʻatishni rad etish haqidagi 954 ta noqonuniy qaror bekor qilindi.

2026-yil 1-noyabrdan Jinoyat kodeksining bir qator moddalari, jumladan zoʻrlash va 16 yoshga toʻlmagan shaxslar bilan jinsiy aloqa qilish boʻyicha tergovdan oldingi tekshiruv va dastlabki tergovni faqat prokuratura organlari olib boradi, deyiladi farmonda.

Bu kimga tegishli

Qonun amaldagi tahrirda qabul qilinsa, qonunchilikda huquqbuzarliklar haqida xabar berish majburiyati yuklangan davlat organlari va boshqa tashkilotlarning mansabdor shaxslari va xodimlari, agar ular bu haqda ichki ishlar organlariga va «Inson» markazlariga xabar bermasa, jarimaga tortilishi mumkin. 2026-yil 3-martdagi farmon bunday shaxslar qatoriga fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari, FHDYO, ta’lim va tibbiyot muassasalari hamda diniy tashkilotlar vakillarini kiritgan.