26-Markaziy Osiyo media-konferensiyasining mavzusi — «Umumiy voqelikni yaratish: raqamli asrda axborot yaxlitligi, media etikasi va ishonch». Unda Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkmaniston, Oʻzbekiston va Moʻgʻuliston vakillari ishtirok etdi. Ishtirokchilar soni 150 dan ortiq ekanini ma’lum qildi YXHTning OAV erkinligi masalalari boʻyicha vakili idorasi.
YXHT vakili nima dedi
OAV saytlarida yangiliklar tobora kamroq oʻqilmoqda, dedi ochilishda YXHTning OAV erkinligi masalalari boʻyicha vakili Yan Braatxu. Reuters instituti Digital News Report hisobotiga tayanib, u quyidagi ma’lumotlarni keltirdi: dunyo auditoriyasining beshdan bir qismidan kami nashrlar saytiga toʻgʻridan-toʻgʻri kiradi, deyarli 80 foizi yangiliklarni ijtimoiy tarmoqlar, platformalar va messenjerlar orqali oladi. Ijtimoiy tarmoqlardan yangilik oʻrganadiganlarning qariyb 60 foizi asl manbaga oʻtmaydi, faqat sarlavha yoki avtomatik qisqa mazmunni oʻqiydi.
Braatxuning soʻzlariga koʻra, axborot tekshirishga ulgurilgandan koʻra tezroq tarqaladi, auditoriya nimani koʻrishini esa deyarli shaffofliksiz algoritmlar belgilaydi. YXHT mintaqasidagi jurnalistlar ta’qib, kuzatuv, kiberhujumlar va sud bosimiga duch kelishda davom etmoqda. Odamlar qanday axborotga ishonish mumkinligini anglamay qolsa, jurnalistikaga ishonch ham pasayadi, dedi u.
«Axborot yaxlitligini OAV erkinligidan ajratib boʻlmaydi», — dedi Braatxu. U mustaqil OAV uchun sharoit yaratish uchun nafaqat jurnalistlar, balki davlat ham javobgar ekanini ta’kidladi.
YXHT vakili YXHT Vazirlar kengashining jurnalistlar xavfsizligi toʻgʻrisidagi 3/18-sonli qarori Markaziy Osiyo mamlakatlari va Moʻgʻuliston tillariga tarjima qilinganini ma’lum qildi. Bu qarorni YXHT ishtirokchi davlatlari konsensus asosida qabul qilgan va uni bajarish kerak, deb ta’kidladi u.
Nutqning toʻliq matni YXHT saytida e’lon qilingan (inglizcha).
Nimalar muhokama qilindi
Ikki kun davomida oltita sessiya va raqamli xavfsizlik boʻyicha amaliy seminar oʻtdi. Ishtirokchilar quyidagilar haqida gaplashdi:
• OAVning oʻzini oʻzi tartibga solishi va jurnalistlar ustidan shikoyatlarni siyosiy nazoratsiz koʻrib chiqadigan matbuot kengashlari haqida;
• katta platformalar va sun’iy intellekt davrida OAV erkinligini himoya qilish boʻyicha YXHT yoʻriqnomasini Markaziy Osiyoda qanday qoʻllash haqida;
• mintaqa davlatlaridagi huquqiy muhit va axborotdan foydalanish imkoniyati haqida;
• jurnalistlar xavfsizligi, jumladan, internetda ayol jurnalistlarni ta’qib qilish haqida;
• oliy oʻquv yurtlarida jurnalistlarni tayyorlash va sun’iy intellektdan foydalanish boʻyicha tahririyat qoidalari haqida.
Oʻzbekistondan media-huquqshunos Madina Tursunova, Factchecknet.uz bosh muharriri Dilfuza Mirzaxmedova, «Oʻzbekiston matbuoti» jurnali bosh muharriri Artur Kan, Hook.report bosh muharriri Darina Solod va ekolog.uz bosh muharriri Nargis Qosimova chiqish qildi.
YXHTning OAV erkinligi masalalari boʻyicha vakili Markaziy Osiyo media-konferensiyasini har yili oʻtkazadi, bu yilgisi 26-konferensiya boʻldi. «Chegara bilmas muxbirlar»ning 2026-yilgi Matbuot erkinligi indeksida Oʻzbekiston 180 ta davlat orasida 147-oʻrinda.
2026-yilda RSF indeksidagi barcha 180 ta davlat va hududning oʻrtacha bali soʻnggi 25 yildagi eng past darajaga tushdi, birinchi marta ularning yarmidan koʻpi matbuot erkinligi «murakkab» yoki «juda jiddiy» boʻlgan toifalarga kirdi.
