Qarorlar 26-oktabr kuni prezidentning kinematografiya xodimlari bilan «Oʻzbekfilm» kinostudiyasidagi uchrashuvida e’lon qilindi. Sohada davlat siyosatini amalga oshirish vakolatlari Madaniyat vazirligiga oʻtadi, vazirlik huzurida Kino san’ati departamenti tashkil etiladi — uning rahbari maqomi jihatidan vazir oʻrinbosariga tenglashtiriladi. Agentlikni tugatish va departamentni ishga tushirish uchun bir oy muddat berilgan.
«Oʻzbekfilm» negizida biznes-model asosida ishlaydigan «Oʻzbekfilm» milliy kinokompaniyasi tashkil etiladi. U oʻzi film suratga olmaydi: loyihalarni tanlash va moliyalashtirish, targʻibot, distribyutsiya hamda filmlarni xalqaro bozorlar va festivallarga olib chiqish uning zimmasida qoladi. Uning ishini yoʻlga qoʻyish bir hafta ichida topshirilgan. Davlat buyurtmasi subsidiyalar mexanizmi bilan almashtiriladi — uni bir oy ichida joriy etish kerak, kelgusi yildan boshlab esa byudjet mablagʻlarni kinokompaniyaning soʻrovi boʻyicha har yili ajratadi.
«Oʻzbekfilm» hududidagi 10 gektar maydonda Kinoshaharcha — 400 mlrd soʻmlik yagona industrial klaster quriladi, uning 80 mlrd soʻmi dublyaj va ovoz berish markaziga yoʻnaltiriladi. Bosh reja va loyiha-smeta hujjatlari ikki oy ichida tayyorlanadi, qurilish 2027-yil mart oyida boshlanadi.
Prezident modelni oʻzgartirish sabablarini quyidagicha atadi: bitta rejissyorga bir vaqtning oʻzida oltitagacha loyiha, bitta muallifga yettitagacha loyiha biriktirilgan, buyurtmalarning deyarli yarmi davlat kinostudiyalari oʻrtasida taqsimlangan, bu esa xususiy studiyalarning teng sharoitda raqobatlashishiga imkon bermaydi. Filmni oddiy mahsulot yoki qurilish ob’ekti kabi texnik topshiriq boʻyicha xarid qilish notoʻgʻri ekanini u ta’kidladi, chunki suratga olish davomida ssenariy toʻldiriladi, ijodiy qarorlar qayta koʻrib chiqiladi.
Kontekst
Agentlikning oʻzi nisbatan yaqinda paydo boʻlgan: u tashkil etilgan 2021-yil 7-apreldagi PF-6202-sonli farmon bilan Oʻzbekkino milliy agentligini qayta tashkil etish orqali; uning vazifalari qatorida tanlovlar orqali film yaratish tizimini takomillashtirish ham bor edi. Buyurtma va subsidiya oʻrtasidagi farq tamoyilli: buyurtma — qurilishdagi pudratchidagi kabi texnik topshiriq va natijani qabul qilish, subsidiya esa loyiha uchun beriladigan mablagʻ boʻlib, uning uchun muallifning oʻzi javob beradi. Shu bois ilgari bir qoʻlda jamlangan uch vazifa ajratiladi: sohani boshqarish vazirlikda qoladi, moliyalashtirish kinokompaniyada, ishlab chiqarish esa xususiy studiyalarda. Oʻn yilda sohadagi mablagʻ sezilarli oshdi: 2016-yildagi 10 mlrd soʻmdan 2026-yilda 218 mlrd soʻmgacha, soʻnggi yillarda esa sohani qoʻllab-quvvatlash boʻyicha ikkita farmon va sakkizta qaror qabul qilingan, oʻn yilda film ishlab chiqarish uchun byudjetdan 1,2 trln soʻm ajratilgan. Qarorlarning alohida bloki kinematografchilarning oʻzlariga tegishli — Kino arboblari ijodiy uyushmasi va Kinosanoat vakillari assotsiatsiyasi birlashib, mualliflik huquqlari bilan shugʻullanadigan Kinematografchilar palatasiga aylanadi, Xalqaro kino matbuoti federatsiyasiga a’zo boʻlish istiqbolidagi «Kinoshunoslar klubi» tashkil etiladi, soha xodimlaridan kamida 300 nafari har yili sanatoriyga bepul yoʻllanma oladi. Islohotni tomoshabin bitta belgi boʻyicha tekshira oladi: milliy filmlar distribyutsiyasi tizimi paydo boʻladimi — uning yoʻqligi milliy filmlarning hamon xorijiy filmlarga boradigan tomoshabin talabiga javob berishiga toʻsiq boʻlayotgan omillardan biri deb atalgan.