2026-yil 13-avgustda Yandex Maps ilovasi piyoda yoʻnalishining alohida turi — «Yashil» yoʻnalish turini qoʻshdi, deb xabar bergan CNews va Zamin.uz Ixbt.com portaliga tayanib. Hozircha funksiya faqat Toshkentda mavjud — Techloy qayd etishicha, bu 30 mamlakatda faoliyat yuritadigan servis bunday imkoniyatni ilk bor aynan Toshkentda joriy etdi.
Foydalanuvchi odatiy piyoda yoʻnalishini tuzadi. Agar unga nisbatan soyaliroq muqobil yoʻl boʻlsa, ilova standart variantlar yonida «Yashil» variantini koʻrsatadi. Muhandislar Toshkent oʻsimlik qoplamining raqamli xaritasini yaratdi: neyrotarmoq sun’iy yoʻldosh tasvirlaridan daraxt shox-shabbalarini aniqlab, 100 km² maydonni 1–2 daqiqada qayta ishlaydi; sinov ma’lumotlarida aniqlik taxminan 90% ni tashkil etgan. Natija piyoda yoʻlaklari, trotuarlar va oʻtish joylari xaritasi bilan solishtiriladi.
Algoritm soyani qanday izlaydi?
Hisoblashda tizim nafaqat soyaning umumiy uzunligini, balki uning qanchalik bir tekis taqsimlanganini ham inobatga oladi: ochiq joylari kam, ammo uzun boʻlgan yoʻnalish soyasi bir tekis taqsimlangan, unchalik toʻgʻri boʻlmagan yoʻlga yutqazishi mumkin. Trotuar qismi daraxt shox-shabbalari uning uzunligining kamida 60% ini qoplagandagina soyali deb hisoblanadi. Algoritm qoʻshimcha ravishda havoning oʻrtacha harorati va ochiq, quyosh tushadigan qismlar ulushini ham hisobga oladi. Ishga tushirish yuzasidan Yandex vakillari yoki Toshkent rasmiylarining rasmiy izohlari hozircha e’lon qilinmagan.
Kontekst
Shaharlardagi issiq faqat qulaylik masalasi emas: zich qurilish va koʻkalamzorlarning yetishmasligi «shahar issiqlik oroli» ta’sirini yuzaga keltiradi. Shu tufayli shahar markazidagi harorat uning tashqarisidagidan 5–10°C yuqori boʻlishi mumkin, bu esa issiq toʻlqinlarini kuchaytiradi; asfalt va beton quyosh botganidan keyin ham issiqlik chiqarishda davom etadi. Yozi uzayib, yanada issiqlashayotgan shaharlar uchun soyani hisobga olgan holda piyoda yoʻnalishlarini rejalashtirish alohida shahar vazifasiga aylanmoqda.
2026-yil yozi bir vaqtning oʻzida bir nechta shunday loyihaga turtki boʻldi. Copernicus Climate Change Service ma’lumotlariga koʻra, 2026-yil iyuni Gʻarbiy Yevropada kuzatuvlar tarixidagi eng issiq iyun boʻldi: oʻrtacha harorat 1991–2020-yillar me’yoridan 3,06°C yuqori boʻlgan, issiq iyulda ham davom etgan; iyun–iyul davri boʻyicha me’yordan ogʻish 2,79°C ni tashkil etgan. Ispaniya, Portugaliya va Fransiyaning janubi-gʻarbida 40°C va undan yuqori issiq toʻlqinlari kutilayotgani haqida Euronews 2026-yil iyunida xabar bergan.
Shu fonda deyarli bir paytda quyidagilar paydo boʻldi: Arizona shtat universitetining SHaDE Lab laboratoriyasi Cool Routes tadqiqot loyihasi (2026-yil iyunida taqdim etilgan, hozircha faqat Tempedagi kampusda ishlaydi; ishlab chiquvchilarga koʻra, vosita yoʻnalishlarning 70% dan ortigʻi uchun salqinroq muqobil topgan, yoʻlni bir necha metrdan bir kvartaldan kam masofagacha uzaytirgan holda issiqlik yuklamasini taxminan 4,5°F, ya’ni qariyb 2,5°C ga kamaytirgan); Janubiy Koreyaning Geuneullo ilovasi (2026-yil 13-iyulda ishga tushirilgan, Seoul Economic Daily ma’lumotiga koʻra, 2026-yil 6-avgustga kelib Koreya App Store doʻkonidagi bepul ilovalar orasida yuklab olishlar soni boʻyicha birinchi oʻrinni egallagan; Techloy ma’lumotiga koʻra, u Google Maps, Kakao Map va Naver Map’dan oʻzib ketgan) hamda Geydelberg universiteti huzuridagi HeiGIT institutining Germaniyadagi HEAL loyihasi, u 2026-yil 20-mayga kelib Germaniyaning 80 shahriga kengaytirilgan. Bundan ham avval, 2025-yil iyunida UCLA va American Forests AQShning 360 dan ortiq shahri uchun The National Shade Map’ni ishga tushirgan — biroq bu bosqichma-bosqich yoʻl koʻrsatuvchi navigator emas, maktabga borish yoʻllari va bekatlarni baholash vositasidir. Android Authority ma’lumotiga koʻra, Google 2025-yil 6-noyabrda Google Maps kodida ommaga ochilmagan «Prefer shade» funksiyasini aniqlagan; u oʻsha paytda ishlamagan va rasman ham ishga tushirilmagan.
Bu loyihalarning barchasi turli texnik yondashuvlardan foydalanadi — quyosh holatini geometrik hisoblashdan tortib, Yandex qoʻllagan sun’iy yoʻldosh tasvirlari tahliligacha. Soyani hisoblashning yagona standarti hozircha yoʻq, ayrim yechimlar, jumladan, Toshkentdagi yechim ham tajriba bosqichida qolmoqda.
Bu Toshkentdagi piyodalar uchun nimani anglatadi?
Hozircha funksiya faqat piyoda yoʻnalishlari va faqat Toshkent uchun ishlaydi — uni boshqa shaharlarga yoki yoʻnalish turlariga, masalan, velosiped yoʻnalishlariga kengaytirish rasman e’lon qilinmagan. Model aniqligi — sinov ma’lumotlarida taxminan 90% — har bir «yashil» yoʻnalish qulay boʻlishini kafolatlamaydi: daraxtlar mavsumga qarab oʻzgaradi, sun’iy yoʻldosh tasviri esa oʻsimliklarning muayyan paytdagi holatini qayd etadi. Yechimning foydasi oʻsimliklar xaritasi qanchalik tez-tez yangilanishiga, taklif qilingan yoʻnalishda soya mavjudligidan tashqari trotuarning amaldagi xavfsizligi va sifati ham inobatga olinganiga bogʻliq boʻladi.
Funksiya ommalashadimi-yoʻqmi, buni bilvosita belgilar orqali tushunish mumkin boʻladi: u yozda issiq muammosi ham keskin boʻlgan Oʻzbekistonning boshqa shaharlariga kengaytiriladimi, tajriba yakunidan keyin «Yashil» yoʻnalish doimiy imkoniyatga aylanadimi, foydalanish boʻyicha rasmiy statistika yoki foydalanuvchilar fikrlari paydo boʻladimi. Hozircha bu issiqqa moslashish boʻyicha tasdiqlangan shahar strategiyasi emas, alohida tajriba boʻlib qolmoqda.