Yo‘lda oftobda kuyib qolmaslik uchun: Yandex Maps Toshkentda soyali yo‘nalishlar tuzishni boshladi
Issiq oylarda ishga yoki do‘konga boradigan yo‘lni endi nafaqat masofasiga, balki soyasi qancha ekaniga qarab ham tanlash mumkin. Yandex Maps 2026-yil avgustidan Toshkentda bunday funksiyani tajriba tariqasida sinamoqda. Xalqaro texnologik nashr Techloy ma’lumotiga ko‘ra, shahar AQSh, Germaniya va Janubiy Koreya shaharlari qatorida kundalik piyoda navigatsiyasini issiqqa moslashtirishni boshlagan dunyodagi ilk shaharlardan biriga aylandi.
2026-yil 13-avgustda Yandex Maps ilovaga piyoda yo‘nalishining alohida turi — «Yashil» yo‘nalishni qo‘shdi, deb xabar bergan CNews va Zamin.uzIxbt.com portaliga tayanib. Hozircha funksiya faqat Toshkentda mavjud — Techloy qayd etishicha, bu 30 mamlakatda ishlaydigan servisning bunday imkoniyatni ilk bor joriy etishidir.
Foydalanuvchi odatiy piyoda yo‘nalishini tuzadi. Agar unga nisbatan soyaliroq muqobil yo‘l bo‘lsa, ilova standart variantlar yonida «Yashil» variantini ko‘rsatadi. Muhandislar Toshkent o‘simlik qoplamining raqamli xaritasini yaratdi: neyrotarmoq sun’iy yo‘ldosh tasvirlaridan daraxt shox-shabbalarini aniqlab, 100 km² maydonni 1–2 daqiqada qayta ishlaydi; sinov ma’lumotlarida aniqlik taxminan 90% ni tashkil etgan. Natija piyoda yo‘laklari, trotuarlar va o‘tish joylari xaritasi bilan solishtiriladi.
Algoritm soyani qanday izlaydi?
Hisoblashda tizim nafaqat soyaning umumiy uzunligini, balki uning qanchalik bir tekis taqsimlanganini ham inobatga oladi: ochiq joylari kam, ammo uzun bo‘lgan yo‘nalish soyasi bir tekis taqsimlangan, unchalik to‘g‘ri bo‘lmagan yo‘lga yutqazishi mumkin. Trotuar qismi daraxt shox-shabbalari uning uzunligining kamida 60% ini qoplagandagina soyali deb hisoblanadi. Algoritm qo‘shimcha ravishda havoning o‘rtacha harorati va ochiq, quyosh tushadigan qismlar ulushini ham hisobga oladi. Ishga tushirish yuzasidan Yandex vakillari yoki Toshkent rasmiylarining rasmiy izohlari hozircha e’lon qilinmagan.
Kontekst
Shaharlardagi issiq faqat qulaylik masalasi emas: zich qurilish va ko‘kalamzorlarning yetishmasligi «shahar issiqlik oroli» ta’sirini yuzaga keltiradi. Shu tufayli shahar markazidagi harorat uning tashqarisidagidan 5–10°C yuqori bo‘lishi mumkin, bu esa issiq to‘lqinlarini kuchaytiradi; asfalt va beton quyosh botganidan keyin ham issiqlik chiqarishda davom etadi. Yozi uzayib, yanada issiqlashayotgan shaharlar uchun soyani hisobga olgan holda piyoda yo‘nalishlarini rejalashtirish alohida shahar vazifasiga aylanmoqda.
2026-yil yozi bir vaqtning o‘zida bir nechta shunday loyihaga turtki bo‘ldi. Copernicus Climate Change Service ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil iyuni G‘arbiy Yevropada kuzatuvlar tarixidagi eng issiq iyun bo‘ldi: o‘rtacha harorat 1991–2020-yillar me’yoridan 3,06°C yuqori bo‘lgan, issiq iyulda ham davom etgan; iyun–iyul davri bo‘yicha me’yordan og‘ish 2,79°C ni tashkil etgan. Ispaniya, Portugaliya va Fransiyaning janubi-g‘arbida 40°C va undan yuqori issiq to‘lqinlari kutilayotgani haqida Euronews 2026-yil iyunida xabar bergan.
Shu fonda deyarli bir paytda quyidagilar paydo bo‘ldi: Arizona shtat universitetining SHaDE Lab laboratoriyasi Cool Routes tadqiqot loyihasi (2026-yil iyunida taqdim etilgan, hozircha faqat Tempedagi kampusda ishlaydi; ishlab chiquvchilarga ko‘ra, vosita yo‘nalishlarning 70% dan ortig‘i uchun salqinroq muqobil topgan, yo‘lni bir necha metrdan bir kvartaldan kam masofagacha uzaytirgan holda issiqlik yuklamasini taxminan 4,5°F, ya’ni qariyb 2,5°C ga kamaytirgan); Janubiy Koreyaning Geuneullo ilovasi (2026-yil 13-iyulda ishga tushirilgan, Seoul Economic Daily ma’lumotiga ko‘ra, 2026-yil 6-avgustga kelib Koreya App Store do‘konidagi bepul ilovalar orasida yuklab olishlar soni bo‘yicha birinchi o‘rinni egallagan; Techloy ma’lumotiga ko‘ra, u Google Maps, Kakao Map va Naver Map’dan o‘zib ketgan) hamda Geydelberg universiteti huzuridagi HeiGIT institutining Germaniyadagi HEAL loyihasi, u 2026-yil 20-mayga kelib Germaniyaning 80 shahriga kengaytirilgan. Bundan ham avval, 2025-yil iyunida UCLA va American Forests AQShning 360 dan ortiq shahri uchun The National Shade Map’ni ishga tushirgan — biroq bu bosqichma-bosqich yo‘l ko‘rsatuvchi navigator emas, maktabga borish yo‘llari va bekatlarni baholash vositasidir. Android Authority ma’lumotiga ko‘ra, Google 2025-yil 6-noyabrda Google Maps kodida ommaga ochilmagan «Prefer shade» funksiyasini aniqlagan; u o‘sha paytda ishlamagan va rasman ham ishga tushirilmagan.
Bu loyihalarning barchasi turli texnik yondashuvlardan foydalanadi — quyosh holatini geometrik hisoblashdan tortib, Yandex qo‘llagan sun’iy yo‘ldosh tasvirlari tahliligacha. Soyani hisoblashning yagona standarti hozircha yo‘q, ayrim yechimlar, jumladan, Toshkentdagi yechim ham tajriba bosqichida qolmoqda.
Bu Toshkentdagi piyodalar uchun nimani anglatadi?
Hozircha funksiya faqat piyoda yo‘nalishlari va faqat Toshkent uchun ishlaydi — uni boshqa shaharlarga yoki yo‘nalish turlariga, masalan, velosiped yo‘nalishlariga kengaytirish rasman e’lon qilinmagan. Model aniqligi — sinov ma’lumotlarida taxminan 90% — har bir «yashil» yo‘nalish qulay bo‘lishini kafolatlamaydi: daraxtlar mavsumga qarab o‘zgaradi, sun’iy yo‘ldosh tasviri esa o‘simliklarning muayyan paytdagi holatini qayd etadi. Yechimning foydasi o‘simliklar xaritasi qanchalik tez-tez yangilanishiga, taklif qilingan yo‘nalishda soya mavjudligidan tashqari trotuarning amaldagi xavfsizligi va sifati ham inobatga olinganiga bog‘liq bo‘ladi.
Funksiya ommalashadimi-yo‘qmi, buni bilvosita belgilar orqali tushunish mumkin bo‘ladi: u yozda issiq muammosi ham keskin bo‘lgan O‘zbekistonning boshqa shaharlariga kengaytiriladimi, tajriba yakunidan keyin «Yashil» yo‘nalish doimiy imkoniyatga aylanadimi, foydalanish bo‘yicha rasmiy statistika yoki foydalanuvchilar fikrlari paydo bo‘ladimi. Hozircha bu issiqqa moslashish bo‘yicha tasdiqlangan shahar strategiyasi emas, alohida tajriba bo‘lib qolmoqda.