Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi 2026-yilning birinchi yarim yilligi yakunlarini sarhisob qildi. Idora 13,5 mingdan ortiq reklama materialini oʻrganib, taxminan 6 ming holatda qoidabuzarlik aniqlagan, deyiladi qoʻmita xabarida.

Totalizatorlar va bukmekerlik xizmatlari reklamasi alohida tekshirilgan: 165 ta monitoring, 82 ta qoidabuzarlik. Natijada qoʻmita bloklash uchun soʻrovlar yuborgan — 50 dan ortiq resurs yopilgan. Jami 76 ta shunday sayt aniqlangan, deb xabar beradi Podrobno.uz.

Uch bloger ma’muriy javobgarlikka tortilgan. Ular tikishlarni targʻib qiluvchi sahnalashtirilgan videolar suratga olgan; qoʻmita materiallarida Melbet brendi tilga olinadi, deb yozadi Kursiv Uzbekistan. 83 ta subyektga sanksiya qoʻllangan, yana qariyb 10 ming ogohlantirish va soʻrov OAV, sayt ma’murlari hamda reklama beruvchilarga yuborilgan.

Qimor oʻyinlari idoraning yagona e’tirozi emas. Dori vositalari va biologik faol qoʻshimchalarga oid tekshirilgan 545 ta materialning 51 tasida qoidabuzarlik aniqlangan. Yana 54 ta qoidabuzarlik tamaki, alkogol, elektron sigaretalar va pivo reklamasiga taalluqli.

Nega qonuniy tikishlarni reklama qilish mumkin emas

Taqiq «Reklama toʻgʻrisida»gi qonunning 46-moddasida belgilangan. U «Lotereyalar, qimor va tavakkalchilikka asoslangan boshqa oʻyinlar reklamasi» deb nomlanadi va bunday reklamani, jumladan, bukmekerlik xizmatlari hamda totalizatorlarni, shu jumladan internetda reklama qilishni taqiqlaydi. Normada litsenziyaga ega operatorlar uchun istisno yoʻq.

Shu bilan birga, faoliyatning oʻziga ruxsat berilgan. PF-68-son Farmon bozorni 2025-yil 1-yanvardan ochdi, 2026-yil 31-iyulda esa Istiqbolli loyihalar milliy agentligi (ILMA) ikki operatorga dastlabki toʻrtta litsenziyani berdi. Ziddiyat yuzaga kelmoqda: kompaniya qonuniy ravishda tikishlarni qabul qilishi mumkin, ammo bu haqda auditoriyaga ayta olmaydi.

Bu ziddiyatga 2025-yil boshidayoq e’tibor qaratilgan edi. Qonunchilik palatasi deputati Ilhom Abdullayev oʻshanda bukmekerlarga ishlashga ruxsat berib, ayni paytda ularning faoliyati haqida axborot tarqatishni umuman tartibga solmaslik mumkin emasligini aytgandi, deb yozgan «Reklama kengashi». Aniq cheklovlar ham muhokama qilingan: reklamani faqat 23:00 dan 7:00 gacha joylashtirish, ta’lim muassasalari yaqinida taqiqlash, yoshlarga murojaat qilish va tikishlarni daromad manbai sifatida koʻrsatishni taqiqlash, xavflar haqida majburiy ogohlantirish. Qonunga oʻzgartirishlar hanuz qabul qilinmagan.

Kontekst

Mamlakatda qimor oʻyinlariga toʻliq taqiq 2007-yil 1-sentabrdan amal qilgan. Yoʻnalishning oʻzgarishi PF-68-son Farmondan boshlandi, ILMA regulyator etib belgilandi. 2025-yil fevralida Senat yangi tartibni mustahkamlagan qonunni ma’qulladi, aprelda esa litsenziyalash qoidalari tasdiqlandi.

Bloklashlar qonuniy bozor ishga tushishidan oldin boshlangan. 2025-yil dekabrida qoʻmita yil davomida 86 ta saytni bloklash boʻyicha ma’lumotlar yuborilgani, amalda 70 ga yaqini yopilganini xabar qilgan. 2026-yil fevralida idora bloger Damir Baxtiozin va F. Shirinboyevaga nisbatan ish qoʻzgʻatib, materiallarni sudga yuborgan. Iyun oyida qoʻmita taqiqni yana eslatib, fuqarolardan tikishlar reklamasiga ishonmaslikni soʻragan.

Yondashuv litsenziyalar paydo boʻlishidan oldin ham, keyin ham oʻzgarmagan. Koʻlam oʻzgargan: butun 2025-yil davomida bloklash boʻyicha 86 ta murojaat boʻlgan boʻlsa, 2026-yilning birinchi yarim yilligidayoq 76 ta sayt aniqlangan.

Saytlarni aynan kim yopishi — alohida masala. Qoʻmita bukmekerlar reklamasiga oid materiallar IIV Kiberxavfsizlik markaziga yuborilishini, akkauntlar va Telegram kanallarining anonimligi esa qoidabuzarni aniqlashga xalaqit berishini koʻrsatgan. Keyin nima boʻlishi — bloklash qarorini kim qabul qilishi, qancha muddatda va qanday rasmiylashtirilishi — jamoatchilikka tushuntirilmagan.

Bu blogerlar va sayt egalari uchun nimani anglatadi?

Asosiysi: operatorning litsenziyasi reklamani joylashtirgan shaxsni himoya qilmaydi. Javobgarlik tarqatuvchiga yuklanadi. Qoʻmita e’lon emas, shaxsiy tajribaga oʻxshab koʻrinadigan kontentni ham tekshiradi — yarim yillikdagi uchta ish aynan sahnalashtirilgan videolar boʻyicha qoʻzgʻatilgan.

Sayt egasi uchun xavf boshqacha. Resurs ma’muriy tartibda yopiladi: qoʻmita soʻrov yuboradi, vakolatli organ uni bajaradi. Bloklangan saytlarning ochiq roʻyxati yoʻq — faqat yakuniy raqam bor. Shikoyat qilish tartibi ochiq manbalarda bayon etilmagan, ya’ni sayti yopilgan odam qayerga murojaat qilishni bilmaydi.

Bu tizim ishlayotganini ikki belgiga qarab tushunish mumkin boʻladi. Birinchisi — shikoyat qilishning yozma bayon etilgan tartibi paydo boʻladimi. Ikkinchisi — «Reklama toʻgʻrisida»gi qonunga qonuniy bozor va u haqda gapirishga toʻliq taqiq oʻrtasidagi ziddiyatni bartaraf etadigan oʻzgartirishlar kiritiladimi. Hozircha ikkalasi ham yoʻq ekan, bloklangan saytlar soni ortadi, reklama bilan ishlovchilar uchun qoidalar esa noaniqligicha qoladi.

Hujjatlar

  • Oʻzbekiston Respublikasining «Reklama toʻgʻrisida»gi qonuni (2022-yil 7-iyundagi OʻRQ-776-son), 46-modda.

  • Prezidentning 2024-yil 19-apreldagi «Lotereyalar va tavakkalchilikka asoslangan oʻyinlarni tashkil etish va oʻtkazishni tartibga solishni takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi PF-68-son Farmoni.